 |
| Vahdet-i Vücûd - Mevlana Mesnevi Tasavvuf |
Ey muhibb,
İnsan bazen kendisini bu âlemde ayrı ve tek başına sanır. Oysa bir damlanın denizden, bir ışığın güneşten, bir gölgenin sahibinden bağımsız olamayacağı gibi, kul da Rabbinden müstağni değildir. Her nefeste, her kalp atışında O’na muhtaçız. Bu âlemdeki her varlık, aslında O’nun varlığının bir yansıması, bir tecellisi ve bir işaretidir.
Kalp rabıtayla Hakk’a yönelip, halvet ile mâsivâdan uzaklaşınca; fenâ ile benlik yavaş yavaş eridikçe, varlık âlemi bambaşka türlü görünmeye başlar. Dağlar, ağaçlar, insanlar, olaylar… her şeyin ardında bir kudret, bir hikmet ve muazzam bir düzen hissedilir. İşte tasavvuf büyüklerinin “Vahdet-i Vücûd” diye işaret ettiği hakikat, temelde bu idraktır.
Vahdet-i Vücûd ve Vahdet-i Şuhûd
Tasavvuf tarihinde bu hakikat iki temel kavramla ele alınmıştır:
Vahdet-i Vücûd, varlığın hakikatinin Allah Teâlâ’ya ait olduğunu, bütün mahlûkatın O’nun isim ve sıfatlarının tecellisiyle varlık bulduğunu ifade eder. Hakiki varlık birdir; diğer varlıklar ise O’nun varlığıyla kaimdir, O’nun kudretiyle ayakta durur.
Vahdet-i Şuhûd ise kulun hâli ve müşahedesi açısından konudur. Kul, gördüğü her şeyde perdeleri kaldırıp sadece Hakk’ı görmeye başlar. Çokluk gözde ve akılda vardır, fakat kalp tevhid halindedir.
Burada asıl mesele felsefi tartışmalar değil, kalbin uzun yolculuğudur. Çokluk perdedir. Hakikat ise Birliktir. Tasavvuf ehli bunu bir nazariye (teori) olarak değil, yaşanmış bir hâl ve derin bir idrak olarak anlamıştır.
Mesnevî’de Vahdet Hakikati
Hz. Mevlânâ Mesnevî’sinde bu hakikati en güzel ve en anlaşılır şekilde aşk diliyle anlatır:
“Mesnevî’miz vahdet dükkânıdır.
Ondan Bir’den başka ne görürsen puttur.”
Bu beyit, Mesnevî’nin ruhunu ve gayesini özetler niteliktedir. Burada kastedilen çokluğu inkâr etmek değildir. Bilakis, çokluğun ardındaki Bir’i unutmamak, her suretin O’nun tecellisi olduğunu kalple idrak etmektir.
Mevlânâ başka bir yerinde de şöyle buyurur:
“Biz yoklarız ve bizim varlıklarımız da yoktur.
Sen fânî gösterici bir Mutlak Vücûd’sun.”
Bu ifadeler, fenâ makamı ile doğrudan bağlantılıdır. Kul kendi benliğinin iddiasından, “ben” davasından vazgeçtikçe geride sadece ilahî varlık ve tecelli kalır. Serimizin ikinci yazısında detaylıca ele aldığımız fenâ ve bekâ makamları, vahdet idrakinin de temelini oluşturur.
Mevlânâ’nın Aşk Diliyle Vahdet
Mevlânâ Hazretleri bu meseleyi kuru bir teori olarak değil, yanış, hikâye ve temsillerle anlatır. Ney’in feryadı aslında ayrılıktan şikâyettir; asıl vatan Birlik yurdudur. Demir ateşe girince nasıl ateşin rengini alırsa, seven de sevdiğinde fani olur.
Daha önce blogumuzda paylaştığımız Çoban ile Musa kıssasında da açıkça gördüğümüz gibi, Hak katında asıl olan kalbin samimiyeti ve yönelişidir. Zahirde eksik görünen sözler, batında aşk ile doluysa makbul olur.
İbn Arabî ve Mevlânâ
Bu hakikatin en sistematik ve derin izahlarından birini Muhyiddin İbn Arabî Hazretleri yapmıştır. Blogumuzda kendisi hakkında hazırladığımız yazıya göz atmanızı özellikle tavsiye ederim.
Mevlânâ Hazretleri ise aynı hakikati daha çok kalp, aşk ve şiir diliyle sunar. Biri düşünce ve akla hitap ederken, diğeri doğrudan kalbe seslenir. Yollar farklı görünse de işaret edilen menzil birdir. İkisi de “Her şey O’ndan, O’yla ve O’nadır” hakikatine işaret eder.
Bu Hakikat Kalbe Ne Kazandırır?
Bu idrak kalbe şu güzellikleri kazandırır:
• Rabıta ile kalp sürekli Hakk’a yönelir, mâsivâdan uzaklaşır.
• Benlik ve “ego” iddiası zayıflar, kulluk şuuru derinleşir.
• Her olayda, her varlıkta ilahî tecelliyi hatırlamak kolaylaşır.
• Nimete şükür, musibete sabır hali artar.
• Kul kendi varlığını değil, O’nun lütfunu ve kudretini görmeye başlar.
• İç huzur çoğalır, dünya meşgaleleri içinde bile kalp O’nda karar kılar.
Önemli bir uyarı: Bu anlayış asla şeriat ve sünnetten bağımsız değildir. Tam tersine, gerçek tevhid insanı kendine değil, Rabbine ve Resûl’üne daha fazla bağlar.
Bize Ne Söylüyor?
Vahdet-i Vücûd, insanın kendisini merkeze koymaktan vazgeçmesidir.
Her şeyi Allah’tan bilmekle yetinmemek; her şeyde Allah’ı hatırlamaktır.
Bir çiçeğe baktığında onun Sahibini, o muhteşem sanatı görmek…
Bir nimete kavuştuğunda “bu benden” dememek…
Bir insana baktığında aynı ruhtan, aynı nefesten olduğumuzu idrak etmek…
Belki de tasavvuf büyüklerinin “birlik” dediği hakikat önce kalpte başlar. Çokluğu inkâr etmek için değil, çokluğun ardındaki Bir’i unutmamak içindir.
İşte Mevlânâ’nın işaret ettiği “vahdet dükkânı” tam da burasıdır. İnsan benlik davasından vazgeçtikçe kalp huzur bulur, gözler perdeyi aralar.
Bu yazı, tasavvuf kavramlarını gönül diliyle ele aldığımız serimizin altıncı halkasıdır.
Önceki yazılarımız:
Sonraki yazı: Dört Kapı Kırk Makam (yakında...)
Selam ve muhabbetle…
Muhibbî Mvln
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder
Not: Yalnızca bu blogun üyesi yorum gönderebilir.