 |
| Mevlana’nın Mesnevî’sinden müflisin hikayesi, deve üstünde şehirde teşhir |
Bir Tamah ve Adalet Öyküsü
Zamanın birinde, evi barkı olmayan, kimsesiz bir müflis
vardı. Hapishanede, amansız bir ortamda yaşamını sürdürüyordu. Ne vakit yemek
gelse, bir bahane bulup zindandakilerin ekmeğini ölçüsüzce yerdi. Bu
tamahkârlığı, mahkûmların yüreğine Kâf Dağı gibi çökmüştü. Onun yüzünden kimse
sofrada bir lokma yemeye cesaret edemiyordu. Dostluğu hiçe sayan bu adam,
hapishaneyi cehenneme çevirmişti.
Mahkûmlar, daha fazla dayanamayıp kadının anlayışlı vekiline
şikâyete koştular:
“Kadıya selamımızı ilet ve bu obur adamın bize neler
çektirdiğini anlat! Sürekli hapishanede, asalak gibi yaşıyor. Yemek vakti
geldiğinde, selamsız sabahsız soframıza sinek gibi konuyor. Altmış kişilik
yemek bile onu doyurmuyor! Ne dersek diyelim, sağır gibi duymazdan geliyor.
Hileyle yiyecek saklasak da nafile, sofraya oturur oturmaz her şeyi silip
süpürüyor. ‘Allah yiyin dedi,’ diyerek kendini haklı çıkarıyor. Üç yıldır bu
kıtlık canımıza tak etti! Ya bu adam hapishaneden gitsin ya da yiyeceği bir
vakıftan karşılansın. Ey adaletin temsilcisi kadı, bize yardım et!”
Vekil, şikâyetleri dinleyip kadıya iletti. Kadı, durumu
araştırttı ve şikâyetlerin doğru olduğunu gördü. Müflisi huzuruna çağırıp,
“Kalk, hapishaneyi terk et, evine git!” dedi.
Müflis cevap verdi: “Efendim, senin lütfun benim evimdir. Bu
hapishane, benim için cennettir. Beni kovarsan, yoksulluktan ölürüm!”
Kadı, “Yoksulluğunu ispat et,” dedi. Müflis, “Zindandakiler
şahidim,” diye karşılık verdi.
Kadı itiraz etti: “Onlar senden şikâyetçi, senden
kaçıyorlar. Onların şahitliği taraflı olur.”
O sırada mahkemede bulunanlar hep bir ağızdan, “Biz onun hem
müflisliğine hem de ahlaksızlığına şahidiz!” dediler. Kadı, kime sorsa, “Bu
adamdan kimseye hayır gelmez,” cevabını aldı.
Bunun üzerine kadı kararını verdi: “Bu müflisi şehirde
dolaştırın, tellallar bağırsın: ‘Bu adam beş parasızdır, dolandırıcıdır!’
Mahalle mahalle gezdirin, kimse ona borç vermesin, veresiye bir şey satmasın.
Kim onunla ilgili şikâyette bulunursa, artık hapse atmayacağım, çünkü
müflisliği ispatlandı.”
Hüküm çıkınca, odun satan bir Kürdün devesini getirdiler,
müflisi üzerine bindirdiler. Zavallı Kürt feryat figan etti, ama nafile. Kuşluk
vaktinden akşama kadar deveyi bırakmadılar. Deve önde, sahibi arkada, müflis üstünde,
şehri karış karış dolaştılar. Her hamamda, her çarşıda halk onu seyretti. Türk,
Kürt, Rum, Arap tellallar, kendi dillerinde bağırdı: “Bu adam müflistir,
sahtekârdır! Kimse ona bir kuruş borç vermesin. İneği satmaya kalkarsa, bilin
ki çalmıştır. Tatlı dilli, ama boğazı geniş, dışı temiz, içi kirli bir adamdır.
Sakın onunla dostluk kurmayın!”
Akşama kadar müflis, deve üstünde teşhir edildi. Gün
batarken deveden indi. Kürt, adama yakındı: “Evim uzak, vakit geçti. Sabahtan
beri deveme bindin, bari bir avuç saman ver!”
Müflis alaycı bir gülümsemeyle, “Sabahtan akşama ne için dolaştık? Aklın nerede? Müflis olduğum yedi göğe duyuruldu, sen mi duymadın? Tamah kulağını tıkamış, gözünü kör etmiş!” dedi. Kürt’ün kulağı tamahla o kadar doluydu ki, tellalların sesini işitmemişti.
Velhâsıl: Bu hikâye, tamahın insanı nasıl kör ve sağır ettiğini çarpıcı bir şekilde anlatır. Mesnevî’de, bir önceki tekkeye gelen konuğun bineğini satan sûfilerin hikâyesi ile bağlantılıdır ve dünyaya düşkünlüğün ruhu nasıl zehirlediğini gözler önüne serer. Müflis, şeytanı temsil eder; Kur’an-ı Kerîm’deki A’raf suresi 7/12-18 ayetlerinde anlatılan, kibir ve aldatma ile insanı yoldan çıkaran şeytanın ta kendisidir. Mevlana, bu kıssayla bize nefsimizin arzularına kapılmanın tehlikelerini öğretir. İnsan, ancak tamahı terk edip adalet ve doğruluk yolunda yürüyerek manevi huzura ulaşabilir. Bu hikâye, içimizdeki şeytanla yüzleşip kendimizi yeniden inşa etme çağrısıdır.
STORIES FROM THE MASNAVI: THE TALE OF THE INSOLVENT MAN
DISPLAYED TO THE PUBLIC
A Story of Greed and Justice
Once upon a time, a penniless man, homeless and alone, lived
in the harsh confines of a prison. Whenever food arrived, he’d find an excuse
to devour the other prisoners’ rations without restraint. His greed weighed on their
hearts like a mountain. No one dared eat a bite, for this man would snatch
every morsel. By trampling on kindness, he turned the prison into a living
hell.
The prisoners, unable to endure any longer, went to the
judge’s wise deputy with their grievances:
“Take our greetings to the judge and tell him of the misery
this glutton inflicts on us! He lingers in this prison, living like a parasite.
At mealtime, he swoops in uninvited, like a fly to our table. Even food for
sixty men doesn’t satisfy him! No matter what we say, he pretends not to hear.
We try every trick to hide our food, but he sweeps in and devours it all,
claiming, ‘God said eat!’ For three years, this famine of his has worn us down.
Either send this man away or provide his food from a charity. O just judge,
bring us relief!”
The deputy listened and reported the complaints to the
judge. After investigating, the judge found the claims true. He summoned the
insolvent man and ordered, “Leave this prison and go to your home!”
The man replied, “Your kindness is my home, sir. This prison
is my paradise. If you cast me out, I’ll die of poverty!”
“Prove your poverty,” said the judge. “The prisoners are my
witnesses,” the man answered.
“They’re biased,” the judge countered. “They flee from you and
weep because of your actions.”
At that moment, everyone in the courtroom spoke up: “We
testify to his poverty and his wickedness!” Whoever the judge asked about the
man said, “He’s trouble, my lord—steer clear of him.”
The judge issued his verdict: “Parade this man through the
city. Let criers proclaim, ‘He’s penniless and a fraud!’ March him through
every street so no one offers him credit or a single coin. If anyone brings a
complaint against him, I won’t jail him again—his insolvency is proven.”
The order was carried out. They brought a Kurdish firewood
seller’s camel and placed the insolvent man on it. The poor Kurd wailed, but
his protests were ignored. From morning until night, they used his camel. The
camel marched ahead, the Kurd trailed behind, and the insolvent rode atop as
they roamed the city. Crowds gathered at every bathhouse and marketplace to
watch. Turkish, Kurdish, Greek, and Arab criers shouted in their tongues: “This
man is a bankrupt and a deceiver! Don’t lend him a cent. If he tries to sell a
cow, know it’s stolen. He speaks sweetly, but his greed is boundless. He may
look honest, but his heart is corrupt. Beware of befriending him!”
The insolvent was paraded until dusk. When he dismounted,
the Kurd pleaded, “My home is far, and it’s late. You’ve ridden my camel all
day—give me at least a handful of straw!”
With a mocking smile, the insolvent replied, “Why did we parade all day? Where’s your sense? My poverty was announced to the heavens, and you didn’t hear? Your greed has deafened and blinded you!” The Kurd’s ears were so filled with greed that he hadn’t heard the criers’ warnings.
In Conclusion: This story vividly illustrates how greed blinds and deafens the soul. It connects to the previous Masnavi tale of Sufis selling a guest’s mount, both warning against worldly desires. The insolvent man symbolizes the devil, as described in the Quran’s Al-A’raf 7:12-18, where Satan’s pride and deception lead astray. Rumi uses this tale to teach that succumbing to base desires pulls us from justice and truth. Only by taming our ego and walking the path of righteousness can we find spiritual peace. This story is a call to confront our inner demons and rebuild ourselves in the light of wisdom.
