Av Hayvanlarının Hikâyesi
Hoş bir vadide av hayvanları, aslan korkusundan keşmekeş içindeydiler. Öyle ki, o aslan pusu kurarak av hayvanlarını kapardı. O otlak, bu yüzden hepsine nâhoş bir hale gelmişti. Hile ile aslana gidip dediler ki: “Biz kendimize vazife bilelim, sana her gün yiyecek getirelim, seni doyuralım. Sen de bizim sana getirdiğimizden başkasını isteme, avlanma da bu hoş vadi bize nahoş olmasın.”
Aslan onlara dedi ki: “Tamam, söylediğiniz söz doğru, eğer hileye uğramazsam benim için makbuldür. Çünkü ben Zeyd ve Bekir’den çok hile gördüm. Ben halkın yalanlarından helâk olmuşum; yılan ve akrebin ısırmasından çok zarar görmüşüm. En derinlerimde pusu kurmuş olan nefs halkı da bana, hile ve kinde bütün halktan daha zararlıdır. Benim kulağım ‘Mümin bir delikten iki yara almaz.’ sözünü işitti; Peygamberin sözünü canla başla kabul etti.”
Av hayvanları: “Ey her şeyden haberi olan bilgin! Çekinmeyi bırak; zira çekinme kaderden kurtarmaz” dediler. “Çekinmede, perişanlık ve kötülük vardır; sen Hakk’a tevekkül et, tevekkül daha iyidir. Ey sert ve gazaplı kimse kaza ile pençeleşme ki, kaza da seninle kavga etmesin. Hak Teâla’nın hükmü önünde ölü ol ki, Tanyerinin Rabbi’nden yara alma.
Aslan, av hayvanlarına: “Tamam, tevekkül rehberdir, ancak şu sebep de Peygamber’in sünnetidir” dedi. “Peygamber, yüksek sesle ‘ Tevekkülle beraber, devenin ayağını bağla’ dedi.”
Hepsi ona: “Kazanmayı, insanların zaafı yüzünden, boğaz miktarınca bir aldatma lokması bil” dedi.
Aslan: “Evet doğru söylersiniz, ama kulların Rabbi ayağımızın önüne bir merdiven koydu” dedi.
Hepsi birden bağırdılar: Sebepleri eken o açgözlüler, kadın ve erkek nice yüz binlerce kişi, neden zamanın menfaatlerini elde edemediler?
Aslan av hayvanlarına: “Evet, ama enbiya ve müminlerin çalışmalarını da gör” dedi.
Cefadan, sıcaktan, soğuktan her ne gördülerse, yüce Allah onların çalışıp çabalamasını zayi etmedi.
Aslan bu üslupla birçok delil getirince o cebrîler bu cevaba inandılar. Tilki, geyik, tavşan ve çakal cebri ve boş sözleri bıraktılar. Aslan’dan zarar gelmemesi için ona söz verdiler. Her gün, zahmetsizce nasibi ona gidecek, başka bir isteği de olmayacaktı. Kura, hayvanlardan hangisine çıkarsa, o gün aslanın yanına sırtlan gibi koşup gidiyordu. Bu kadeh dönüp dolaşıp tavşana gelince, tavşan “Bu zulüm ne zamana dek…" diye haykırdı.
Topluluk ona dedi ki: Biz bu kadar zamandır vefa ve verdiğimiz söze canımızı feda ettik. Ey inatçı, bizim adımızı kötüye çıkarma da aslan incinmesin; çabuk git, çabuk git.
Tavşan onlara: “Ey dostlar, bana mühlet verin de hilem ile beladan kurtulun” dedi. “Benim hilem ile canınız aman bulsun, bu hile çocuklarınıza miras kalsın.”
Topluluk ona: “Ey eşek, sözümüze kulak ver de tavşan gibi davran, haddini aşma” dedi. “Kendine gel, bu nasıl sözdür ki senden iyiler ve ulular bile bunu söylemediler. Sen ya şaşkınsın ya da kaza bizim peşimizde. Yoksa bu söz sana layık mıdır?”
Tavşan: “Ey dostlar, Allah bana ilham etti. Bir zayıfa güçlü bir tedbir nasip oldu” dedi.
Ondan sonra av hayvanları: “Ey çevik tavşan, ne düşündüğünü söyle” dediler.
Tavşan: “Her sırrı ortaya dökmek olmaz, zira bazen tek çıkar, bazen de çift” dedi.
Tavşan aslanın yanına gitmeyi bir saat geciktirdi. Daha sonra pençe vuran aslanın yanına gitmek için yola çıktı. Aslan, tavşan yanına gelmekte geç kaldığı için yeri kazıyor, kükrüyordu: “O alçakların sözü ham, gevşektir, eksiktir demiştim” dedi. “Onların hilesi eşekten düşürdü beni. Şu felek beni ne zamana kadar aldatacak, ne zamana kadar? Düşman sözleriyle kulak yolundan gözlerimi bağladı benim. Cebrîlerin hileleri beni bağladı; tahta kılıçları bedenimi yaraladı. Bundan sonra o gürültüyü dinlemem ben. Bunların hepsi şeytanların, gulyabailerin sesleridir” diye söyleniyordu.
Tavşan aslanın yanına gitmeyi iyice geciktirip, hilesini kararlaştırdı. Uzun bir gecikmeden sonra, aslanın kulağına bir iki sır söylemek için yola koyuldu.
Aslan hem açlığından hem de tavşanın gecikmesinden ateşleniyor, kızıp köpürüyordu. Bu sırada tavşanın karşıdan geldiğini gördü. Korkusuzca, hiddetli, hızlı, çevik, asık suratlı bir halde koşuyordu. Aslan huzuruna gelince tavşana: “Ey nâbekar”, diye kükredi. “Ben ki filleri param parça etmişim; erkek aslanların kulağını burmuşum. Bir yarım akıllı, zayıf tavşan kim oluyor ki bizim emrimizi yerlerde bırakıyor.”
Tavşan: “El-aman, eğer senin ululuğun beni bağışlar, bana izin verirse özrümü beyan ederim” dedi.
Aslan: “Ey ahmakların arkasından giden, ne özrü? Şahların huzuruna bu zamanda mı gelinir?” dedi. “Sen vakitsiz öten horozsun, senin başını kesmek gerek. Ahmağın özrünü kabul etmek doğru olmaz. Ahmağın özrü kabahatinden beter olur. Cahilin özrü her ilmin zehri olur. Ey tavşan, senin özrünün içi boş, ben tavşan değilim ki özrünü benim kulağıma sokuyorsun."
Tavşan: “Ey padişah! Şu adam olamamışı adam sayıver; dert çeken birinin özrüne kula ver,” dedi. “Yüksek makamının zekâtı olarak bu yolunu şaşırmışı yolundan kovma. Her ırmağa su veren deniz bile, her çerçöpü başının, yüzünün üstüne koyar. Deniz bu kereminden dolayı eksilmez; deniz, kereminden ötürü azalıp çoğalmaz.”
Aslan: “Benim keremim herkesin makamına göredir; herkesin elbisesini onun boyuna göre biçerim,” dedi.
Tavşan: “Dinle, eğer lütfa layık olamazsam, kahır ejderhasının önüne başımı koydum. Ben kuşluk vakti yola çıktım, kendi arkadaşımla şahın olduğu tarafa doğru geliyordum. Onlar benim yanıma, senin için bir tavşanı daha arkadaş etmişlerdi. Yolda başka bir aslan kulunuza kast etti. Yanınıza gelen bu iki arkadaşa kast etti. Ben o aslana: Biz şahlar şahının kullarıyız; onun dergâhının hizmetçileriyiz, dedim."
O aslan: ”Şahların şahı da kim oluyor? Utan. Benim huzurumdayken her işe yaramazın adını anma, dedi. Eğer arkadaşın ve sen bu kapıdan giderseniz, sizi de şahınızı da parça parça ederim” , dedi.
Ben o aslana: “Bizi helak eyleme de, bir kere daha şahımın yüzünü göreyim, senin haberini ona ileteyim, dedim. O aslan: Arkadaşını rehin bırak, yoksa sen benim anlayışımda kurbansın, dedi. Ben ona çok yalvardım, ama bir faydası olmadı. Arkadaşımı aldı ve beni yalnız bıraktı. Arkadaşım irilikte benim üç katımdı, hem zariflikte, hem güzellikte, hem de beden de üstündü. Artık bu yol o aslan tarafından kapandı. İşte başıma bunlar geldi, sende öğrenmiş oldun. Bundan sonra sana söz verdiğimiz vazifeden ümidini kes. Sana doğru neyse onu söyledim, gerçekler acıdır. Eğer vazifemize devam etmemizi istersen, yolumuzu aç. Hemen gel de o korkusuzu def et.”
Aslan: “Bismillah, gel bakalım nerede o? Eğer doğru söylüyorsan önde sen ol, önüme düş,” dedi. Böylece onun da, onun gibi yüz tanesinin de cezasını vereyim. Ama yalan söylüyorsan seni cezalandırırım.”
Tavşan bir kılavuz gibi, aslanı tuzağa götürmek için önüne düştü. Nişan koyduğu bir kuyunun yanına gittiler. Derin bir kuyuyu ona tuzak yapmıştı. Aslan kuyuya yaklaşınca, tavşanın yoldan geri kaldığını, ayak sürüdüğünü gördü.
Aslan: “Sen neden geride kaldın? Arkada kalma, öne geç,” dedi.
Tavşan: "Ayağım nerede? Elim ayağım kesildi. Canım titredi, gönlüm yerinden oynadı,” dedi. “Benim yüzümün rengi altın gibi (sararmış) görmüyor musun? Yüzümün rengi içimden haber veriyor.”
Tavşan aslana çeşitli öğütler verdi, “İşte ben bunlar yüzünden geride kaldım,” dedi.
Aslan: “Sen hastalık nedenlerinden ‘demem o ki’ diye şu özel nedeni söyle” dedi.
Tavşan: “O aslan bu kuyunun içinde yaşar. Bu kalede afetlerden korunur” dedi. “Akıllı olan kuyu dibini seçer; çünkü yalnızlıkta gönül safaları vardır. Kuyunun zahmeti halkın zahmetini çekmekten iyidir. Halkın ayağını tutan başını kurtaramaz.”
Aslan: "Öne çık. Benim darbem onu kahreder; sen bak bakalım o aslan orda mı?” dedi.
Tavşan: “Ben o ateşte yanmışım,” dedi. “Ama sen beni kucağına alırsan… Ey kerem madeni, ben senin desteğinle gözümü açıp kuyuya bakabilirim.”
Aslan onu kucağına aldı. Tavşan aslanın desteği ve korumasıyla kuyuya doğru eğildi. İçine baktıklarında, her ikisinin de suda yansıması belirdi. Aslan kendi yansımasını gördü. Kucağında büyük bir tavşan olan aslan şekli suda parıldadı. Aslan düşmanını suyun içinde görür görmez tavşanı bırakıp kuyunun içine atladı. Aslan kuyuya düştü. Aslında o kuyuyu kendi kazmıştı. Yaptığı zulüm, kendi başına geldi.
Tavşan kurtulmuş olduğuna sevinerek av hayvanlarının tarafına, ovaya kadar koşarak gitti. Aslanın inleyerek öldüğünü görünce çayıra kadar sevinçten döne döne gitti. Çünkü ölümden kurtulmuştu. El çırpıyor ve yaprak gidi raks ediyordu.
Bu sırada, bütün av hayvanları zevk ve coşku içinde sevinerek tavşana doğru gittiler. Tavşanın etrafına toplandılar. O, onların ortasında bir mum gibiydi. Ona karşı büyük bir hürmetle, secde ederek dediler ki: “Sen gökyüzünün bir ulususun ya da bir perisin. Belki de sen erkek aslanların Azrail’isin. Her ne olursa olsun canımız sana kurbandır. Üstün geldin ya eline koluna sağlık. Allah bu (ilmin) suyunu senin ırmağından akıttı; senin eline koluna aferin. Bize açıkça söyle, o aslanı hile ile kendine nasıl inandırdın, o zalimi hile ile nasıl ezdin? Bize söyle de hikâyen hastalıklarımızın dermanı olsun; canlarımıza merhem olsun. Açıkça söyle, çünkü o zalimin zulmünden bizim canlarımız da yüz binlerce yara var.
Tavşan: “Ey ulular! Huda’nın bana verdiği bir başarıydı; yoksa cihanda bir tavşan kim olur ki?” dedi.“Hak Teâlâ bana kereminden kuvvet bağışladı ve kereminden kalbime bir nur verdi. Bu nur benim elime ayağıma kuvvet kattı. Güç ve kuvvet Allah katından gelir, halimizdeki değişmeler de Hak katından gelir. Hak Teâlâ, bu başarıyı her zaman ve her devirde zan ehline de görüş sahibine de gösterir.
Kısa bir not: Hikâyedeki aslan aklı, tavşan da nefsi temsil ediyor.
The Story of Animals
A number of beasts of chase in a pleasant valley were harassed by a lion.
Inasmuch as the lion was (springing) from ambush and carrying them away, that pasturage had become unpleasant to them all.
They made a plot: they came to the lion, saying, “We will keep thee full-fed by means of a (fixed) allowance.
Do not go after any prey beyond thy allowance, in order that this grass may not become bitter to us.”
“Yes,” said he, “if I see (find) good faith (on your part), not fraud, for often have I seen (suffered) frauds from Zayd and Bakr.*
I am done to death by the cunning and fraud of men, I am bitten by the sting of (human) snake and scorpion;
(But) worse than all men in fraud and spite is the man of the flesh (nafs) lying in wait within me.
My ear heard ‘The believer is not bitten (twice),’ and adopted (this) saying of the Prophet with heart and soul.”
They all said: “O knowing sage, let precaution alone: it is of no avail againts the Divine decree.
In precaution is the embroilment of broil and woe: go, put thy trust in God: trust in God is better.
Do not grapple with Destiny, O fierce and furious one, lest Destiny also pick a quarrel with thee.
One must be dead in presence of the decree of God , so that no blow may come from the Lord of the daybreak.”
“Yes,” he said; “(but) if trust in God is the (true) guide, (yet use of) the means too is the Prophet’s rule (Sunna).
The Prophet said with a loud voice, ‘While trusting in God bind the knee of thy camel.’
The party (of beasts) answered him, saying, “Regard acquisition (work), arising from the infirmity of (God’s) creatures, as a mouthful of deceit proportionate to the size of the gullet.
“Yes,” said the lion; “but the Lord of His servants set a ladder before our feet.
They all lifted up their voices (to dispute) with him, saying, Those covetous ones who sowed (the seed of) means*1,
Myriads on myriads of men and women—why, then, did they remain deprived of fortune?
“Yes,” said the lion; “but at the same time consier the exertions of the prophets and the true believers.
God, exalted is He, prospered their exertion and what they, suffered of oppression and heat and cold.
The lion gave many proofs in this style, so that those necessitarians became tired of answering (him).
Fox and deer and hare and jackal abandoned (the doctrine of) necessity and (ceased from) disputation.
They made covenants with the furious lion, (ensuring) that the should incur no loss in this bargain,
(That) the daily ration should come to him without trouble, and that he should not need to make a furter demand.
Day by day the one on whom the lot fell would run to the lion as (swiftly as) a cheetah.
When this cup (of death) came round to the hare, the hare cried out, “Why, how long (are we to endure this) injustice?”
The company (of beasts) said to him: “All this time we have sacrifificed our lives in troth and loyalty.
Do not thou seek to give us a bad name, O rebellious one! Lest the lion be aggrieved, go, go! Quick! Quick!”
“O friends,” said he, “grant me a respite, that by my cunning ye may escape from calamity,
That by my cunning your lives may be saved and this (safety) remain as a heritage to your children.”
The company (of beasts) said to him: “O donkey, listen (to us)! Keep thyself within the measure of a hare!
Eh, what brag is this—(an idea) which thy betters never brought into their minds?
Thou art self-conceited, or Destiny is pursuing us; else, how is this speech suitable to one like thee?”
He said: “O friends, God gave me inspiration: to a weakling there came a strong judgement (wise counsel.)”
Afterwards they said, “O nimble hare, communicate what is in thy apprehension.
He said, “One ought not to say forth every secret: sometimes the even number turns out to be odd, and sometimes the odd number to b e even.”
He delayed awhile in going, then he went before the lion who rends (his prey) with claws.
Because he tarried late in going, the lion was tearing up the earth and roaring.
“I said.” cried the lion, “that the promise of those vile ones would be vain—vain and frail and unfulfilled.
Their palaver has duped me*2: how long will this Time deceive me, how long?”
The lion from fury and rage was saying, “By means of my ear the enemy has bound up my eye*3.
The tricks of the necessitarians have bound me (in capttivity); their wooden sword has wounded my body.
After this I will not hearken to their palaver: all that is (only meant to deceive, like) the cry of demons and ghouls.
The hare made much delay in going; he rehearsed to himself the tricks (which he was about to play).
After long delay he came on (took) the road, that he might say one or two secrets into the ear of the lion.
The lion, incensed and wrathful and frantic, saw the hare coming from afar,
Running undismayed and confidently, looking angry and fierce and fell and sour,
For by coming humbly (he thought) suspicion would be (excited), while by boldness every cause of doubt would be removed.
When he came further on, near to the “shoe-row*4, “the lion shouted—“Ha, villian!
I who have torn oxen limb from limb, I who have rubbed the ear of (chastised and vanquished) the ferocious elephant--
Who (what) is a half-witted (feeble) hare, that he should thus throw on the ground (disregard) my behest?”
Abandon the hare’s slumber and heedlessness! Give ear, O donkey, to the roaring of this lion!*5
“Mercy!” cried the hare, I have an excuse, if thy Lordship’s pardon come to my aid*6”
“What excuse?” said he. “Oh, the shortsightedness of fools! Is this the time for them to come into the presence of kings?
Thou art an untimely birds: thy head must be cut off. One ought not to hear the excuse of a fool.
The fool’s excuse is worse than his crime; the excuse of the ignorant is the poison that kills wisdom.
Thy excuse, O hare, is devoid of wisdom: what hare*7 am I that thou shouldn’t put it in my ear?”
“O king,” he replied, “account a worthless one to be worthy: hearken to the excuse of one who has suffered oppression.
In particular, as an alms (thank-offering) for thy hihg estate, do not drive out of thy way one whose way is lost.
The ocean, which gives some water to every stream, lays on its head and face (surface) every piece of rubbish.
By this bounty the sea will not become less: the sea is neither increased nor diminished by its bounty.”
The lion said. “I will bestow bounty in its (proper) place, I will cut every one’s clothes according to his stature.”
“Listen,” cried the hare, “if I am not a fit object for (thy) grace, I lay my head before the dragon of (thy) violance.*8
At breakfast-time I set out on the way, I came towards the king with my comrade
That party (of beasts) had appointed, for thy sake, another hare to go along with me as consort and companion. On the road a lion attacked thy humble slave, attacked both the companions in travel who were coming (to thee).
I said to him, ‘We are the slaves of the King of kings, the lowly fellow-servants of that (exalted) court.’
He said ‘The king of kings! Who is he? Be ashamed! Do not make mention of every base loon in my presence.
Both thee and thy king I will tear to pieces, if thou and thy friend turn back from my door.’
I said to him, ‘Let me behold once more the face of the king and bear the news of thee (to him).’
He said, ‘Place thy comrade with me (in my keeping ) as a pledge; otherwise, thou art a sacrifice (thy life is forfeit) according to my law.’
We entreated him much: it was no use. He seized my friend and left me to go alone.
My friend, from his plumpness, made three of me both in comeliness and beauty and (size of) body.
Henceforth this road is barred by that lion: the thread of our covenants is broken.
Cut off (abandon) hope of the allowance henceforth; I am telling thee the truth, and truth is bitter.
If thou want the allowance, clear the way! Hey, come on and repel that irreverent one!”
“Come on in God’s name,” said he, “let me see where he is! Go thou in front, if thou art speakingtruth,
That I may give him and a hundred like him the punishment they deserve, or if this is a lie, that I may give thy deserts to thee.”
The hare set out on the way, (going) in front like a guide, that he might lead him towards his snare,
Towards the well which he had designated: he had made the deep well a snare for his (the lion’s) life.
When the lion came near the well, he saw that the hare lagged on the way and stepped back.
He said, “Why have you stepped back? Do not step back, come on!”
The hare said, “Where is my (power to move a) foot? for (both) hand and foot are göne. My soul trembles and my heart (courage) has fled.
Seest thou not the colour of my face (pale) as gold? My colour indeed is giving knowledge of my inward state.
The lion said to him, “Amongst (all) the causes of your malady tell (me) the special cause, for this is my object.”
“That lion,” he said, “lives in this well: within this fortress he is safe from harms.”
Every one who is wise chose the bottom of the well (to live in), because spiritual joys are (to be attained only) in solitude.
The darkness of the well is better than the dark shades of the world: he that followed at the heels of the World never saved his head.
“Come on,” said the lion; “my blow subdues him: see thou whethet that lion is in the well at present.”
The hare answered, “I am consumed with (dread of) that fieriness (wrath): perhaps thou wilt take me beside thee,
That with thy support, O mine of generosity, I may open my eyes and look into the well.”
When the lion took him to his side, under the lion’s protection he began to run towards the well.
As soon as they looked at the water in the well, there shone forth in the water the light (reflected) from the lion and him (the hare).
The lion saw his own reflexion: from the water shone the image of a lion with a plump hare at his side.
When he beheld his adversary in the water, he left him (the hare) and sprang into the well.
He fell into the well which he had dug, because his iniquity was coming (back) on his own head.
When the harre was gladdened by deliverance (from the lion), he began to run towards th e beasts until (he came to) the desert.
Having seen the lion miserably slain in the well, he was skipping joyously all the way to the meadow,
Clapping his hands because he had escaped from the hand of Death; fresh and dancing in the air, like bough and leaf.
Then all the wild beasts assembled, joyous and laughing gleefully in rapture and excitement.
They formed a ring, he (the hare) in the midst like a candle: all the animals of the desert bowed (in homage) to him.
“Art thou a heavenly angel or a peri? No, thou art the Azrael of fierce lions.
Whatever thou art, our souls are offered in sacrifice to thee. Thou hast prevailed. Health to thy hand and arm!
Explain bow thou didst meditate with guile, and how thou didst guilefully wipe out that ruffian.
Explain, in order that the tale may be the means of curing (our malady); explain, that it may be a salve for our souls.
Explain! For in consequence of theiniquity of that tyrant our sould have myriads of wounds.”
“O Sirs,” said he, “it was (by) God’s aid: else, who in the world is a hare (who an I, that I should have been able to do this)?
He (God) bestowed power on me and-gave light to my heart: the light in my heart gave strenght to hand and foot.”
From God come preferments (to high position), from God also come changes (which bring one to low estate).
God in (due) course and turn is ever displaying this (Divine) aid to doubters and seers (alike).
Endnotes
* -Zayd and Bakr are typical names of men in Arabic.
*1- I.e. had recourse to exertion as a means of attaining to their desire.
*2- Literally, “has thrown me from the ass.”
*3- I.e. “I have let myself be blinded by listening to the beasts.”
*4- The palace near the door, where visitors take off their shoes before advancing to the dais at the upper end of the room.
*5- This verse is an admonition addressed to the reader.
*6- Literally, “give me a (helping) hand,” I.e. “if thou wilt pardon my Presumption and permit me to excuse myself, I will do so.”
*7- I.e. “ass.” The Persian word for hare is khargush=ass-eared.
*8- I.e. “I surrender myself to thy vengeance.”
