 |
Osman Hamdi Bey - Çiçek Satıcısı | Mesnevi Padişah ve Câriye hikâyesini çağrıştıran tasavvufi sahne: çiçek uzatan adam ve kapıdaki kadın |
Mesnevi’nin ikinci hikâyesi olan Padişah ve Câriye, Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî’nin tasavvufî derinliğiyle kaleme aldığı en çarpıcı anlatılardan biridir. Bir padişahın dünyevî aşkı, bir cariyenin gizli tutkusu ve ilâhî hekimin kurnazca tedavisi… Bu hikâye, nefsin hastalıklarını ve Hakiki Aşk’ın şifasını sembollerle işler.
Bir kuyumcunun ölümü neden “rahmet” sayılır? Padişah, sevdiği cariyeyi neden başka bir adama verir?
Bu soruların cevabı, Mesnevi Padişah ve Câriye hikâyesinde gizlidir.
Önemli Not: Hikâyede “hekim”, “tabîb-i ilâhî”, “velî”, “hikmetli kişi” gibi farklı sıfatlarla anılan karakter aynı ilâhî rehberdir. Hz. Mevlânâ, anlatım zenginliği için bu değişimi kullanır. Ayrıca bu, sıradan bir aşk öyküsü değildir – sonundaki hikmet, kalbinize dokunacak.
Hikâyenin Başlangıcı: Padişahın Aşkı ve Cariyenin Hastalığı Eski çağlarda, hem dünya hem din saltanatına sahip bir padişah hüküm sürerdi. Bir gün av sırasında yol kenarında göz kamaştırıcı bir cariye gördü. Gönlü ona esir düştü; mal varlığını ortaya koyarak onu satın aldı. Ancak kısa süre sonra cariye, sebebi bilinmeyen bir hastalığa tutuldu.
“Bir adamın eşeği vardı ama semeri yoktu; semeri buldu, eşeğini kurt kaptı. Bir başkasının testisi vardı ama suyu yoktu; suyu buldu, testisi kırıldı.”
Padişah, en ünlü hekimleri topladı ve şöyle seslendi:
“İkimizin de canı sizin elinizde. Benim canım kolay, ama canımın canı odur. Mercan’ıma şifa bulana hazinelerimi veririm.”
Hekimler, gurur ve kibirle, “Allah dilerse” demeden,
“Biz âlemde Mesih gibiyiz, her derdin çaresi bizdedir” dediler.
Ama ne ilaç ne tedavi işe yaradı. Cariye kıl gibi inceldi; padişahın gözleri kanlı yaşla doldu. Çaresiz kalan padişah, yalınayak mescide koştu. Mihrapta secdeye kapandı; gözyaşları seccadeyi ıslattı. Kendine geldiğinde Hakk’a yalvardı:
“Ey bağışlaması dünya mülkünden daha kıymetsiz olan! Sen gizliyi bilirsin, ama yine de söylememi istedin…”
Dua sırasında uyku bastırdı. Rüyasında bir pir gördü:
“Müjde! Yarın bir garip gelecek, o bizdendir. Hikmetli bir adamdır, ilacı sihir gibidir.”
Tabîb-i İlâhî’nin Gelişi ve Teşhis Sabah oldu. Padişah pencerede bekliyordu. Uzakta, güneş gibi parlayan bir siluet belirdi. Hayal gibi, ama gerçek. Padişah onu görür görmez tanıdı; omuzlarından tutup sarıldı, elini öptü:
“Sen benim sevgilimsin, o değil. Sana Mustafa (s.a.v) gibiyim, sen bana Ömer gibi…”
Meclis bittiğinde padişah, hekimi hareme götürdü. Nabzını, idrarını, yüz rengini inceledi.
Diğer hekimlerin tedavilerinin faydasız, hatta zararlı olduğunu söyledi:
“Onlar asıl dertten habersiz.”
Gizlice cariyenin hastalığının gönül yarası olduğunu anladı. Ama padişaha söylemedi.
“Aşk, Hak sırlarının usturlabıdır. Âşıklık, ister bu taraftan olsun ister öbüründen, sonunda bizi O’na götürür.”
Gizli Aşkın Ortaya Çıkışı: Semerkandlı Kuyumcu Hekim, padişahtan yalnız kalmayı istedi. Evi boşalttırdı. Cariyeye yumuşak bir üslupla sordu:
“Memleketin neresi? Kimlerin var?”
Elini nabzına koydu; şehirleri, mahalleleri, dostları tek tek saydırdı. Nabız, Semerkand adı geçtiğinde hızlandı. Yüzü sarardı. Hekim sordu:
Hekim sırrı çözdü: Cariye, Semerkandlı bir kuyumcuya âşıktı. Ona söz verdi:
“Seni kurtaracağım. Padişah sorarsa, sakın söyleme. Sırrını mezar et, dileğin çabuk gerçekleşsin.”
“Her kim sırrını gizlerse, istediğine çabuk kavuşur.” (Hadis)
Kuyumcunun Getirilişi ve Tedavi Hekim, padişaha gitti:
“Kuyumcuyu buraya getirmeliyiz. Altınla, hediyelerle ikna et.”
Padişah elçiler gönderdi. Kuyumcu, şöhret ve mal vaadiyle yola çıktı; ölüm tuzağından habersiz.
Sarayda kuyumcu ağırlanır, hazine anahtarı verilir. Hekim padişaha:
“Cariyeyi ona ver, iyileşsin.”
Altı ay birlikte yaşadılar. Cariye iyileşti. Ama hekim, kuyumcuya yavaş yavaş zehirli şerbet içirdi. Güzelliği soldu, yüzü sarardı. Cariye ondan soğudu.
Mecazi aşk, utançla biter.
Kuyumcu ağladı:
“Ben ceylanım, göbeğimdeki misk için avlandım. Ben filim, dişim için öldürüldüm…”Sonra toprak oldu.
Hikmet: İlahi Tedavi ve Hakiki Aşk Hekim, nefsin isteğiyle değil, ilahi işaretle hareket etmişti. Tıpkı Hızır’ın (as) gemiyi delmesi, çocuğu öldürmesi gibi…
“Hızır’ın sırrını Musa bile anlayamadı, sen kanatsız uçma.”
Padişah, şehvetten arınmıştı. Kuyumcunun ölümü, cariyenin kurtuluşuydu. Çünkü ölülere aşk tutulmaz. Dirilerin aşkı ise gonca gibi tazedir.
Allah aşkını seç. Bütün peygamberler onunla kâr etti, makam buldu.
“Bize O’nun huzuruna çıkmak mümkün değil” deme. Kerem sahipleriyle işler zor değildir.
Okuduğunuz için teşekkür ederim.
Bu hikmet size dokunduysa, lütfen paylaşın.
Bir kuyumcunun ölümü neden “rahmet” sayılır? Padişah, sevdiği cariyeyi neden başka bir adama verir?
Bu soruların cevabı, Mesnevi Padişah ve Câriye hikâyesinde gizlidir.
Önemli Not: Hikâyede “hekim”, “tabîb-i ilâhî”, “velî”, “hikmetli kişi” gibi farklı sıfatlarla anılan karakter aynı ilâhî rehberdir. Hz. Mevlânâ, anlatım zenginliği için bu değişimi kullanır. Ayrıca bu, sıradan bir aşk öyküsü değildir – sonundaki hikmet, kalbinize dokunacak.
Hikâyenin Başlangıcı: Padişahın Aşkı ve Cariyenin Hastalığı Eski çağlarda, hem dünya hem din saltanatına sahip bir padişah hüküm sürerdi. Bir gün av sırasında yol kenarında göz kamaştırıcı bir cariye gördü. Gönlü ona esir düştü; mal varlığını ortaya koyarak onu satın aldı. Ancak kısa süre sonra cariye, sebebi bilinmeyen bir hastalığa tutuldu.
“Bir adamın eşeği vardı ama semeri yoktu; semeri buldu, eşeğini kurt kaptı. Bir başkasının testisi vardı ama suyu yoktu; suyu buldu, testisi kırıldı.”
Padişah, en ünlü hekimleri topladı ve şöyle seslendi:
“İkimizin de canı sizin elinizde. Benim canım kolay, ama canımın canı odur. Mercan’ıma şifa bulana hazinelerimi veririm.”
Hekimler, gurur ve kibirle, “Allah dilerse” demeden,
“Biz âlemde Mesih gibiyiz, her derdin çaresi bizdedir” dediler.
“Ey bağışlaması dünya mülkünden daha kıymetsiz olan! Sen gizliyi bilirsin, ama yine de söylememi istedin…”
Dua sırasında uyku bastırdı. Rüyasında bir pir gördü:
“Müjde! Yarın bir garip gelecek, o bizdendir. Hikmetli bir adamdır, ilacı sihir gibidir.”
Tabîb-i İlâhî’nin Gelişi ve Teşhis Sabah oldu. Padişah pencerede bekliyordu. Uzakta, güneş gibi parlayan bir siluet belirdi. Hayal gibi, ama gerçek. Padişah onu görür görmez tanıdı; omuzlarından tutup sarıldı, elini öptü:
“Sen benim sevgilimsin, o değil. Sana Mustafa (s.a.v) gibiyim, sen bana Ömer gibi…”
Meclis bittiğinde padişah, hekimi hareme götürdü. Nabzını, idrarını, yüz rengini inceledi.
Diğer hekimlerin tedavilerinin faydasız, hatta zararlı olduğunu söyledi:
“Onlar asıl dertten habersiz.”
Gizlice cariyenin hastalığının gönül yarası olduğunu anladı. Ama padişaha söylemedi.
“Aşk, Hak sırlarının usturlabıdır. Âşıklık, ister bu taraftan olsun ister öbüründen, sonunda bizi O’na götürür.”
Gizli Aşkın Ortaya Çıkışı: Semerkandlı Kuyumcu Hekim, padişahtan yalnız kalmayı istedi. Evi boşalttırdı. Cariyeye yumuşak bir üslupla sordu:
“Memleketin neresi? Kimlerin var?”
Elini nabzına koydu; şehirleri, mahalleleri, dostları tek tek saydırdı. Nabız, Semerkand adı geçtiğinde hızlandı. Yüzü sarardı. Hekim sordu:
Hekim sırrı çözdü: Cariye, Semerkandlı bir kuyumcuya âşıktı. Ona söz verdi:
“Seni kurtaracağım. Padişah sorarsa, sakın söyleme. Sırrını mezar et, dileğin çabuk gerçekleşsin.”
“Her kim sırrını gizlerse, istediğine çabuk kavuşur.” (Hadis)
Kuyumcunun Getirilişi ve Tedavi Hekim, padişaha gitti:
“Kuyumcuyu buraya getirmeliyiz. Altınla, hediyelerle ikna et.”
Padişah elçiler gönderdi. Kuyumcu, şöhret ve mal vaadiyle yola çıktı; ölüm tuzağından habersiz.
Sarayda kuyumcu ağırlanır, hazine anahtarı verilir. Hekim padişaha:
“Cariyeyi ona ver, iyileşsin.”
Altı ay birlikte yaşadılar. Cariye iyileşti. Ama hekim, kuyumcuya yavaş yavaş zehirli şerbet içirdi. Güzelliği soldu, yüzü sarardı. Cariye ondan soğudu.
Mecazi aşk, utançla biter.
Kuyumcu ağladı:
“Ben ceylanım, göbeğimdeki misk için avlandım. Ben filim, dişim için öldürüldüm…”
Hikmet: İlahi Tedavi ve Hakiki Aşk Hekim, nefsin isteğiyle değil, ilahi işaretle hareket etmişti. Tıpkı Hızır’ın (as) gemiyi delmesi, çocuğu öldürmesi gibi…
“Hızır’ın sırrını Musa bile anlayamadı, sen kanatsız uçma.”
Padişah, şehvetten arınmıştı. Kuyumcunun ölümü, cariyenin kurtuluşuydu. Çünkü ölülere aşk tutulmaz. Dirilerin aşkı ise gonca gibi tazedir.
Allah aşkını seç. Bütün peygamberler onunla kâr etti, makam buldu.
“Bize O’nun huzuruna çıkmak mümkün değil” deme. Kerem sahipleriyle işler zor değildir.
Okuduğunuz için teşekkür ederim.
Bu hikmet size dokunduysa, lütfen paylaşın.
DİĞER HİKAYELER - OTHER STORIES
The Story Of The Greengrocer And The Parrot And The Parrot's Spilling The Oil In The Shop
BAKKAL VE TÛTÎ (TURKISH - ENGLISH)
--------
Story of the Jewish king who for bigotry’s sake used to slay he Christians Part 1 (-2-) (-3-) (-4-)
YAHUDİ PADİŞAHIN HİKAYESİ 1. BÖLÜM (TURKISH - ENGLISH) 2. Bölüm 3. Bölüm 4. Bölüm -------BARSİSA HİKAYESİ
-------
THE STORY OF ANOTHER JEWISH KING WHO ENDEAVOURED TO DESTROY THE RELİGİON OF JESUS.
BAŞKA BİR YAHUDİ PADİŞAHIN HİKAYESİ (TURKISH ENGLISH)
-------
HOW ‘AZRA’IL (AZRAEL) LOOKED AT A CERTAIN MAN, AND HOW THAT MAN FLED TO THE PALACE OF SOLOMON; AND SETTING FORTH THE SUPERIORITY OF TRUST IN GOD TO EXERTİON AND THE USELESSNESS OF THE LATTER.
------
------
THE STORY OF THE CONTENTION BETWEEN THE GREEKS AND THE CHINESE IN THE ART OF PAINTING AND PICTURING.
Daha başka hikayeleri ve Hz. Mevlana ile ilgili çeşitli paylaşımları blogtan bulabilirsiniz.