KAVMİ SAPTIRMAK İÇİN VEZİRİN BAŞKA BİR HİLE İCAT ETMESİ (4. BÖLÜM-SON)
O vezir kendine göre bir düzen daha icat etti. Vaazı bıraktı ve halvete girdi. Müritleri özlem ateşine attı; kırk elli gün halvette kaldı. Halk onu görme arzusundan deliye döndü, halinden, sözünden ve zevkinden ayrı kaldıkları için sabırsızlandılar. Yalvarıp yakarıyor, sızlanıyorlardı; vezir de halvette riyazetten iki büklüm olmuştu. Onlar dediler ki: Sensiz bizim ışığımız yoktur, asasını tutup çeken olmayınca körün hali nice olur? Sen aramızdayken Allah bizi lütfundan ayırmaz, sen de bizi bundan mahrum etme. Biz çocuklar gibiyiz, sen de bizim dadımızsın; gölgeni başımız üzerine yay. Vezir dedi ki: Benim canım, sevenlerimden (muhibbândan) uzak değil. Ancak benim halvetten çıkmaya iznim yok. O beyler yardım etmeye geldiler, müritlerse kendilerini kınamaya başladılar. E y kerem sahibi! Biz ne kötü talihliyiz; biz sensiz gönül ve dinden yetim kalmışız. Sen bahaneler buluyorsun, bizse dert ve gamdan, gönül yangınıyla soğuk nefesler alıyoruz. Biz senin ince sözlerine alışmışız. Biz senin hikmet sütünden içmişiz. Allah hakkı için, bize cefa etme; bir hayır yap, bugünü yarına bırakma. Gönlün razı olur mu ki, sana gönül verenler, sonunda sensiz, eli boş kalanlardan olsunlar? Hepsi (Hristiyanlar) sahile vurmuş balık gibi ıstırap çekerler. Suyu aç, ırmağın bendini kaldır. Ey bu zamanda kendisi gibi bulunmayan! Allah için olsun halkın feryadına yetiş!
VEZİRİN MÜRİTLERİ KOVMASI
Vezir müritlere: Ey dedikoduya müptela olanlar, kendinize gelin! Ey dille kulağın sözünü, öğüdünü talep edenler! dedi. Aşağılık olan, sadece zahiri duyan kulağınızı kapatın, gözünüzden duygu bağını çıkarın. O sır kulağının tıkacı, baş kulağıdır. Madem bu baş kulağı sağır değildir, o zaman batın kulağı sağırdır. Histen, kulaktan ve düşünceden uzak ol ki ircî “geri dön” (Fecr, 28) hitabını duyabilesin. Eğer sen uyanıklık dedikodusu içindeysen, düşteki konuşmadan nasıl zevk alabilirsin? Bizim sözümüz ve hallerimiz zahire göre hareketlerdir; batına doğru olan hareket ise sema üzerindedir. Zahirde hissettiklerimiz karaya mensup olanı gördü, çünkü karadan doğdu; can İsâ’sı ise ayağını (mana ) deryasının üzerine koydu. Karaya bağlı olan cismin seyri karaya düştü; canın seyri ise ayağını deryanın ortasına koydu. Ömrün kâh dağda, kâh çölde, kâh çöllerde geçtiyse, sen âb-ı hayatı nereden bulacaksın; deniz dalgalarını nasıl yaracaksın? Topraktan gelen dalga, bizim vehmimiz, düşüncemiz, fikirlerimizdir; suya mensup olan dalga ise kendinden geçme, sarhoşluk ve yokluktur. Eğer sen bu sarhoşluktaysan o sarhoşluktan uzaktasın. En bundan sarhoş oldukça, o kadehe karşı körsün sen. Bu görünürdeki konuşma toz gibidir; bir müddet susmayı huy edin, aklını başına al.
MÜRİTLERİN HALVETİ SONE ERDİR DİYE ISRAR ETMELERİ
Müritlerin hepsi birden: Ey bizden ayrılmak için bahane arayan bilgin! Bizi aldatma ve cefa sözünü bize söyleme, dediler. Hayvana tahammül edebileceği, takat getirebileceği kadar yük vur, fazla değil. Zayıflara, kuvvetleri ve güçleri nispetinde iş buyur. Her kuşun yiyeceği, kendi ölçüsüne göredir. Her kuş incir tanesini yiyemez. Mesela, çocuğa süt yerine ekmek verirsen o çocuğu ekmekten öldü say. Dişleri çıktıktan sonra, ekmek yemeyi kendisi ister. Kanadı çıkmamış kuş uçmaya kalkarsa, her yırtıcı kedinin lokması olur. Kanadı çıkınca, zahmetsizce ve zorlanmadan, iyi kötü bir ıslık olmadan, kendi isteğiyle uçar. Senin konuşman Şeytan’ı (nefsi) susturur; senin sözlerin bizim kulağımızı akla çevirir. Söyleyen sen olunca, kulağımız akıl kesilir; deniz sen olunca, karamız denizdir. Ey Simâk! Balığa kadar (yani en yukarından en aşağıya kadar) her şey senin ışığınla aydınlanmıştır; seninle birlikte yerde olmak bize felekte olmaktan yeğdir. Sensiz bize felekler bile karanlıktır. Ey ay! Sana kıyasla şu gökyüzü de kim oluyor ki? Görünüşte yükseklik göklere ait olsa da, gerçekte yükseklik manaya aittir. Sûreten yükseklik cisimler içindir, ancak cisimler, mana katında sadece isimlerden ibarettir.
VEZİRİN, HALVETİ BOZMAM DİYE CEVAP VERMESİ
Vezir müritlere: Delillerinizi kısa kesin, nasihatlerimi canınızın ve gönlünüzün içine yol edinin, dedi. Eğer eminsem, ben göğe yer dediysem siz beni tasdik edin, çünkü emin olan suçlanmaz. Eğer kâmil biriysem, ehl-i kemâli inkâr etmekte neden ısrar edersiniz? Yok, eğer ehl-i kemâl değil isem bu çektiğiniz zahmet ve cefa nedendir? Ben bu halvetten çıkmak istemiyorum, çünkü ben mana âleminin derinlikleriyle meşgulüm.
VEZİRİN HALVETİNE MÜRİTLERİN KARŞI ÇIKMASI
Müritler ona: “Ey vezir, senin kemâlini inkâr etmiyoruz; bizim sözümüz yabancıların sözü gibi değildir, dediler. Senin ayrılığından gözyaşımız akmakta ve candan ahlar çekmekteyiz. Çocuk dadısıyla kavga etmez; ancak iyiyi ve kötüyü bilmediği halde ağlar. Biz çenk (âleti) gibiyiz, mızrabı vuran sensin; inleyiş bizden değil, sendendir. Biz ney gibiyiz, bizdeki nağme sendendir. Biz dağ gibiyiz, bizdeki seda sendendir. Galibiyet ve mağlubiyette satranç gibiyiz. Ey sıfatı hoş Rabbimiz! Galibiyet ve mağlubiyetimiz de sendendir. Ey canımızın içinde can olan! Biz kim oluruz ki seninle birlikte ortada bulunalım. Biz de varlıklarımız da yoklarız, ama sen aslında yok görünen mutlak varlıksın. Hepimiz aslanız, ama bayraktaki aslanlar gibiyiz. Bayraktaki aslanların hareketleri ise rüzgârdandır. Onların harekelerini gözünle görebilirsin ama rüzgârı göremezsin; o ortada görünmeyen hiçbir zaman bizden uzak olmasın. Rüzgârımız ve varlığımız senin ihsanındır. Bizim varlığımız senin yaratışınladır. Sen yokluğa varlık lezzetini gösterdin. Yokluğu kendine âşık ettin. Bize ihsan ettiklerinin lezzetini geri alma; mezeni, şarabını ve kadehini geri alma. (Yani, sana olan aşkımız ile bize verdiğin manevi hazları geri alma.) Eğer bunları bizden geri alırsan, seni kim arayıp sorabilir? Resim, ressama karşı koyabilir mi? Bize bakma, bize nazar etme. Kendi ikrâm ve cömertliğine bak. Biz yoktuk ve bizim isteğimiz de yoktu. Senin lütfun açıkça söylemediklerimizi işitir, bilirdi. Ressamın ve kaleminin önündeki resim, ana karnındaki çocuk gibi çaresiz ve bağlı olur.
VEZİRİN, MÜRİTLERİ HALVETTEN ÇIKMA HUSUSUNDA ÜMİTSİZLİĞE DÜŞÜRMESİ.
O vezir içeriden seslendi: Ey müritler! Benden bu söz malum olsun ki, Hz. İsâ (a.s) bana böyle haber verdi: Bütün sevdiklerinden ve akrabalarından uzak ol; yüzün her zaman duvara doğru olsun, yalnız otur ve kendi cisminden bile halvette ol. Bundan sonra vaaz ve nasihatte bulunmana izin yok; benim artık dedikodu ve boş sözle işim yok. El veda ey dostlarım! Ben artık ölmüşüm; her şeyimi dördüncü göğe götürmüşüm. Tâ ateşe ait feleğin altında, odun gibi, zorluk ve sıkıntı içinde yanmayayım. Bundan sonra Hz. İsâ’nın yanında, dördüncü göğün tepesinde otururum.
VEZİRİN ON İKİ BEYİ AYRI AYRI VELİAHT YAPMASI
Daha sonra beyleri tek tek yanına çağırdı; hepsiyle yalnız konuştu. Her birine: Hz. İsâ’nın dininde Hakk’ın nâibi ve benim halifem sensin, dedi. Diğer beyler de senin emrinde olacak, Hz. İsâ, hepsini sana yardımcı kıldı. Eğer içlerinden sana karşı gelen olursa yakala; onu ya öldür, ya da esir et. Ancak ben sağ olduğum sürece halifem olduğunu kimseye söyleme; ben ölmedikçe başkanlığı isteme. Ben ölmedikçe bunu ortaya çıkarma; padişahlık ve sahiplik davasına girişme. İşte bu tomardakiler Mesîh’İn hükümleridir; bunları bir bir açıkça Hz. İsâ’nın ümmetine oku! (Vezir) her birine ayrı ayrı: Hakk’ın dininde senden başka nâip ve halife yoktur, dedi. Her birini tek tek yüceltti. Birisine ne dediyse diğerine de aynısını söyledi. Her birine birer tomar verdi. Her biri diğerine muhalifti. O tomarların içinde yazanlar yâ’dan elif’e kadar (yani a’dan z’ye kadar) olan harflerin şekli gibi farklıydı. Bir tomarın içindeki hüküm, diğerinin hükmüne zıttı.
VEZİRİN HALVETTE KENDİNİ ÖLDÜRMESİ
Vezir, daha sonra kırkı gün boyunca kapısını bağladı ve kimseye açmadı. İçeride kendisini öldürdü, vücudundan kurtuldu. Halk onun öldüğünü anlayınca, kabrinin başına toplandı, orayı ağlama ve inlemeleriyle kıyamet yerine çevirdiler. Halk, onun yası içinde saçını yolarak, elbisesini yırtarak kabrinin başına öyle bir toplandı ki, Arap’tan, Türk’ten, Rum’dan, Kürt’ten birçok kişi, sayısını ancak Allah bilir. Vezirin kabir toprağını başlarına saçtılar. Ondan uzak olmanın verdiği derdi, kendi canlarının dermanı olarak gördüler. O halayıklar, vezirin kabri başında bir ay boyunca gözlerinden kanlı yaş akıttılar.
HZ. İSÂ (AS.) ÜMMETİNİN, “HANGİNİZ ONUN VELİAHTISINIZ” DİYE İSTEKTE BULUNMALARI
Bir ay sonra halk (beylerin yanına gitti): Ey ulular! Emirlerden onun makamına gelecek kimdir?” dediler. O vezirin yerine, halife olan hanginiz bilelim; elimizi, eteğimizi ona verelim. Çünkü güneş battı ve bu ayrılık bizim gönlümüzü dağladı, yaraladı ya, onun yerine bir güneş koymaktan başka çare yok. Yârin visâli, göz önünden gitti ya, ondan bize yadigâr bir nâip gerek. Çünkü gül solup gül bahçesi harap olunca gül kokusunu nerden buluruz? Gül suyundan. Biz şimdi hikâyeyi tamamlamaya, dostların hepsinin doğruluğunu anlatmaya geldik. (Beyler) bu önderin ölümünün ardından, kalktılar, onun yerine bir nâip istediler.
VELİAHTLIK KONUSUNDA BEYLERİN TARTIŞMALARI VE BİRBİRLERİNE KILIÇ ÇEKMELERİ
O beylerden birisi öne çıkıp o vefâlı kavmin yanına geldi.
İşte o merdin nâibi benim, bu zamanda Hz. İsâ’nın nâibi benim, dedi. İşte bu tomar da benim nâipliğimin delilidir. Diğer bir bey ortaya çıkıverdi. Bunun hilafet davası da onunkiyle aynıydı. Koltuğunun altında bir tomar göründü; ikisinden de Yahudice öfke belirdi. Ve öteki beylerde arka arkasına hilafet davasına girişti, birbirlerine keskin kılıçlarını çektiler. Her birinin elinde bir kılıç, bir tomar, azgın filler gibi birbirine düştüler. Bu kavgada yüz binlerce Hristiyan öldü; hatta başları ve bedenleri dağ gibi üst üste yığıldı. Sağdan ve soldan sel kan gibi aktı. Bu kavga yüzünden havaya dağlar gibi toz kalktı. Vezirin ektiği fitne tohumları, onların başına felaket kesildi. Cevizler kırıldı; içi olan, kırılıp yok olduktan sonra da temiz, latif, ince bir ruha sahipti. Ölmek ve öldürülmek (bedenin ölmesi), narı ve elmayı kırıp yarmak gibidir. Tatlı olandan nar şerbeti olur; çürük olansa rezil rüsva olmuştur. Manası olan, güzelce ortaya çıkar; eğer çürüdüyse rezil ve rüsva olur.
BU HİKÂYENİN SONU
HOW THE VIZIER STARTED ANOTHER PLAN TO MISLEAD THE (CHRISTIAN) FOLK.
The vizier formed in his mind another plan: he abandoned preaching and sat alone in seclusion.
He inspired ardourin his disciples from (their) longing (to see him); he remained in seclusion forty or fifty days.
The people became mad from longing for him and on account of being separated from his (spiritual) feeling and discourse and intuition.
They were making supplication and lament, while he in solitude was bent double by austerities.
They said, “Without thee we have no light: how (what) is the state of a bling man without a leader?
By way of showing favour (to us) and for God’s sake, do not keep us parted from thee any longer.
We are as children and thou art our nurse: do thou spread over us that shadow (of thy protection).”
He said, “My soul is not far from is not far from them that love (me), but there is no permission to come forth.”
Those amírs came for intercession, and the disciples came in reproach,
Saying, “O noble sir, what a misfortune is this for us! Without thee we are left orphaned (deprived) of our hearts and our religion.
Thou art making a pretence while we in grief are heaving cold (fruitless) sighs from the burning heat of our hearts.
We have become accustomed to thy sweet discourse, we have drunk of the milk of thy wisdom.
Allah! Allah! do not thou (O vizier) treat us with such cruelty: show kindness to-day, do not (put off till) tomorrow.
Does thy heart give to thee (consent) that these who have lost their hearts (to thee) should at last, being without thee, become (numbered) amongst them that have nothing left?
They all are writhing like fishes on dry land: let loose the water, remove the dam from the stream.
O thou like whom there is none in the world, for God’s sake, come to the aid of thy people!”
HOW THE VIZIER REFUSED THE REGUEST OF THE DISCIPLES
He said: “Beware, O ye enslaved by words and talk, ye who seek admonition (consisting) of the speech of the tongue and (the hearing) of the ear.
Put cotton-wool in the ear of the low (physical) sense take off the bandage of (that) sense from your eyes!
The ear of the head is the cotton-wool of the ear of the conscience: until the former becomes deaf, that inward (ear) is deaf.
Become without sense and without ear and without thought, that ye may hear the call (of God to the soul), ‘Return!’”
So long as thou art (engaged) in the conversation of wake-fulness, how wilt thou catch any scent of the conversation of sleep?
Our speech and action is the exterior journey: the interior journey is above the sky.
The (physical) sense saw (only) dryness, because it was born of dryness (earth): the Jesus of the spirit set foot on the sea.
the journey of the dry body befell on dry land, (but) the journey of the spirit set foot (took place) in the heart of the sea.
Since thy life has passed in travelling on land, now mountain, now river, now desert,
Whence wilt thou gain the Water of Life? Where wilt thou cleave the waves of the Sea?
The waves of earth are our imagination and understandind and thought; the waves of water are (mystical) self-effacement and intoxication and death (fana).
Whilst thou art in this (sensual) intoxication, thou art far from that (mystical) intoxication; whilst thou art drunken with this, thou art blind to that cup.
Outward speech and talk is as dust: do thou for a time make a habit of silence. Take heed!
HOW THE DISCIPLES REPEATED THEIR REQUEST THAT HE SHOULD INTERRUPT HIS SECLUSİON.
They all said: “O sage who seekest a crevice (means of evasion), say not to us this (word of) guile and harshness.
Lay on the beast a burden in proportion to its endurance, lay on the weak a task in proportion to their strength.
The bait for every bird is according to its (the bird’s) measure (capacity): how should a fig be the food (lure) for every bird?
If you give a babe bread instead of milk, take it (for granted) that the poor babe will die of the bread;
(Yet) afterwards, when it grows teeth, that babe will of its own accord ask for bread.
When an unfledged bird begins to fly, it becomes a mouthful for any rapacious cat;
(But) when it grows wings, it will fly of itself without trouble and without whistling (prompting), good or bad.
Thy speech makes the Devil silent, thy words make our ears (full of) intelligence.
Our ears are (full of) intelligence when thou art speakind; our dry land is a river when thou art the ocean.
With thee, earth is better to us than heaven, O thou by whom (the world from) Arcturus to the Fish is illumined!
Without thee, darkness is over heaven for us, (but) compared with thee, O Moon, who is this heaven at all?
The heavens have the form of sublimity, (but) the essence of sublimity belongs to the pure spirit.
The form of sublimity is for bodies; beside the essence (reality) bodies are (mere) names.”
THE REFUSAL OF THE VISIER TO INTERRUPT HIS SECLUSION.
He said: “Cut short your arguments, let my advice make its way into your souls and hearts.
If I am trustworthy, the trustworthy is not doubted, even though I should call heaven earth.
If I am (endowed with) perfection, why (this) disbelief in my perfection? and if I am not (perfect), why this molestation and annoyance?
I will not go forth from this seclusion, because I am occupied with inward experiences.”
HOW THE DISCIPLES RAISED OBJECTIONS AGAINTS THE VIZIER’S SECLUDING HIMSELF.
They all said: “O vizier, it is not disbelief: our words are not as the words of strangers.
The tears of our eyes are running because of our separation from thee; sigh after sigh is going (up) from the midst of our souls.
A babe does not contend with its nurse, but it weeps, although it knows neither evil nor good.
We are as the harp and thou art striking (it with) the plectrum (playing on it): the lamentation is not from us, it is thou that art making lamentation.
We are as the flute, and the music in us is from thee; we are as the mountain, and the echo in us is from thee.
We are as pieces of chess (engaged) in victory and defeat: our victory and defeat is from thee, O thou whose qualities are comely!
Who are we, O thou soul of our souls, that we should remain in being beside thee?
We and our existences are (really) non-existences: thou art the absolute Being which manifests the perishable (causes phenomena to appear).
We all are lions, but lions on a banner: because of the wind they are rushing onward from moment to moment.
Their onward rush is visible, and the wind is unseen: may that which is unseen not fail from us!
Our wind (that whereby we are moved) and our being are of thy gift; our whole existence is from thy bringing (us) into being.
Thou didst show the delightful ness of Being unto not-being, (after) thou hadst caused not-being to fall in love with thee.
Take not away the delightfulness of thy bounty; take not away thy dessert and wine and wine-cup!
And if thou take it away, who is there that will make inquiry? How should the picture strive with the painter.
Do not look on us, do not fix thy gaze on us: look on thine own kindness and generosity.
We were not, and there was no demand on our part, (yet) thy grace was hearkening to our unspoken prayer (and calling us into existence).”
Before the painter and the brush the picture is helpless and bound like a child in the womb.
HOW THE VIZIER MADE THE DISCIPLES LOSE HOPE OF HIS ABANDONING SECLUSION.
The vizier cried out from within, “O disciples, be this made known to you from me,
That Jesus hath given me a such-like message: Be separated from all friends and kinsfolk.
Set thy face to the wall, sit alone, and choose to be secluded even from thine own existence.’
After this there is no permission (for me) to speak; after this I have nothing to do with talk.
Farewell, O friends! I am dead: I have carried my belongings up to the Fourth Heaven,
In order that beneath the fiery sphere I may not burn like firewood in woe and perdition,
(But) henceforth may sit beside Jesus at the top of the Fourth Heaven.”
HOW THE VIZIER APPOINTED EACH ONE OF THE AMIRS SEPARATELY AS HIS SUCCESSOR.
And then he summoned those amírs one by one and conversed with each (of them) alone.
He said to each one, “In the religion of Jesus thou art the vicar of God and my khalífa (vicegerent),
And those other amírs are thy followers: Jesus hath made all of them thy assistants.
Any amír who lifts his neck (in rebellion); seize him and either kill him or hold him captive;
But do not declare this whilst I am alive: do not seek this supreme authority until I am dead.
Until I am dead, do not reveal this: do not lay claim to sovereignty and dominion.
Here is this scroll and the ordinances of the Messiah: recite them distinctly, one by one, to his people.”
Thus he spoke to each amír separately, (saying), “There is no vicar in the religion of God except thee.”
He honoured each, one by one, (in this way): whatever he said to that (amír) he also said to this.
To each he gave one scroll: every one was purposely the contrary of the other.
All the scrolls were different, like the forms of the letters (of the alphabet) from ya to alíf.
The rule (laid down) in this scroll was contrary to the rule in that.
HOW THE VIZIER KILLED HIMSELF IN SECLUSION
After that, he shut the door for other forty days (and then) killed himself and escaped from his existence.
When the people learned of his death, there came to pass at his grave the scene of the Resurrection*.
So great a multitude gathered at his grave, tearing their hair, rending their garments in wild grief for him,
That only God can reckon the number of them— Arabs and Turks and Greeks and Kurds.
They put his (grave’s) earth on their heads; they deemed anguish for him to be the remedy for themselves.
During a month those multitudes over his grave made a way for blood from their eyes (shed tears of anguish).
HOW THE PEOPLE OF JESUS—ON HIM BE PEACE!—ASKED THE AMÍRS, “WHICH ONE OF YOU IS THE SUCCESSOR?”
After a month the people said, “O chiefs, which of (the) amírs is designated in his place,
That we may acknowledge him as our religious leader instead of him (the vizier), and give our hands and skirts into his hand?
Since the sun is gone and has branded us (left the brand of sorrow in our hearts), is not a lamp the (only) resource in his stead?
Since union with the beloved has vanished from before our eyes, we must needs have a vicar as a memorial of him (i.e. one who will recall him to our memory).
Since the rose is past and the garden ravaged, from whom shall we get the perfume of the rose? From rosewater.”
We come (now) to complete the tale (speak) of the loyalty of the multitude of the righteous,
Who rose up after (the death of) this leader, demandind a vicar in his place.
THE QUARREL OF THE AMÍRS CONCERNING THE SUCCESSION.
One of those amírs advanced and went before that loyal-minded people.
“Behold,” said he, “I am that man’s vicar: I am the vicar of Jesus at the present time.
Look, this scroll is my proof that after him the vicarate belongs to me.”
Another amír came forth from ambush: his pretension regarding the vicegerency was the same;
He too produced a scroll from under his arm, so that in both (amírs) there arose the Jewish anger.
The rest of the amírs, one after another, drawing swords of’ keen mettle,
Each with a sword and a scroll in his hand, fell to combat like raging elephants.
Hundreds of thousands of Christians were slain, so that there were mounds of severed heads;
Blood flowed, on left and right, like a torrent; mountains of this dust (of battle) rose in the air.
The seeds of dissension which he (the vizier) had sown had become a calamity (cause of destruction) to their heads.
The walnuts (bodies) were broken, and those which had the kernel had, after being slain, a spirit pure and fair.
Slaughter and death which befalls the bodily frame is like breaking pomegranates and apples:
That which has reality is made manifest (after death), and that which is rotten
* I.e . a scene of tumultuous grief and lamentation.
THE END OF THIS STORY
