ŞEYH AHMED HADRÛYE (HIDRAVEYH) HAZRETLERİNİN KERÂMETİ
Cömert bir şeyh vardı. Bu cömertliği yüzünden her zaman
borçlu olurdu. Büyüklerden on binlerce borç alır, aldıklarını da dünyadaki
yoksullara dağıtırdı. Tekkesini de yine borçla kurmuş, canını da malını da
Allah için feda etmişti. İbrahim (a.s) için kumdan un yaptığı gibi Allah, o
şeyhin borçlarını da her taraftan öderdi.
Şeyh yıllar boyunca böyle yaptı, halktan aldığını yine halka
dağıttı. Ölüm gününde başı dik olmak için ölene kadar bu çeşit tohumlar ekti.
Şeyhin ömrü sona yaklaşıp, ölüm alâmetleri belirince, alacaklılar çevresine
toplanıp oturdular. Şeyh ise mum gibi eriyip gitmekteydi. Şeyhin halini gören
alacaklıların ümidi kesildi, suratları asıldı. Gönüllerindeki acı, ciğer
yarasıyla bir araya geldi.
Şeyh alacaklıların durumunu görünce:
“Şu kötü
düşüncelilerin hallerine bak. Allah’ın dört yüz dinarı yok mu sanırlar?” diye
içinden geçirdi.
Bu sırada dışarıda bir çocuk, üç beş kuruş kazanırım
ümidiyle “helva” diye bağırıyordu. Şeyh, uşağa, git helvanın hepsini al, diye başıyla işaret etti. Düşünmüştü ki,
alacaklılar helvayı yerler ve bu sayede kendisine acı acı bakmazlar. Uşak, Şeyhin işaretini görünce helvayı
almak için dışarıya çıktı. Bu helvanın
hepsinin fiyatı nedir? dedi. Çocuk: yarım
dinar, biraz da küsuru var.” Uşak
dedi ki: Yok, sufilerden fazla para
isteme, ben sana yarım dinar vereyim, bundan başkasını da isteme, dedi.
Uşak, tabağa koyduğu helvayı getirip Şeyhin önüne bıraktı. Sen şimdi Şeyhin
ince sırrına bak. Şeyh, Alacaklılara güzelce yiyin, helaldir diye işaret etti.
Tabak boşalınca çocuk tabağı aldı. “Ey
kâmil kişi, paramı ver” dedi. Şeyh: “Parayı
nerden bulayım? Zaten borcum var ve ölüyorum” dedi. Çocuk üzüntüden tabağı
yere fırlattı, feryat ve figana başladı. Diyordu: “Keşke ayaklarım kırılsaydı, külhana gitseydim de bu tekkenin kapısından
geçmeseydim. Boğazına düşkün, beleşçi sufiler, köpek kalplidir fakat
karınlarını doyurunca kedi gibi yüzlerini yıkarlar, temiz görünürler.”
Çocuğun feryat ve figanını duyan iyilerden kötülerden herkes
başına toplanmaya başladı. Çocuk, “Ey
acımasız şeyh, muhakkak ki ustam beni öldürecek. Eğer yanına eli boş gidersem
beni öldürür, buna gönlün razı mı?” dedi. Alacaklılar da şeyhe arka
çıkmayarak ona, peki bu yaptığın nedir?
diyerek çıkıştılar. Hadi bizim malımızı
yedin, borcu da öte dünyaya götürüyorsun. Ne diye yeni bir zulümde daha
bulunuyorsun? Dediler.
Çocuk, bir daha ki namaz vaktine kadar ağladı. Şeyh ise
gözlerini kapatmış ona hiç bakmıyordu. Bu cefadan, anlamsız işe aldırış
etmeden, ay gibi yüzüne yorganı çekmişti. Ezelle hoş, ecelle barışık, hiç
kimsenin kınamasına, dedikodusuna aldırış etmiyordu.
Aslında çocuğun alacağı para, oradakilerden kısa sürede
toplanırdı. Fakat Şeyhin himmeti bu cömertliğin yolunu kapatmıştı. O, çocuğa
kimsenin bir şey vermesine izin vermiyordu. Hâlbuki pirlerin gücü bundan da
fazladır.
Sonraki namaz vakti gelince uşak, elinde zengin birince
gönderilmiş bir tabakla çıkageldi. Mal ve hâl sahibi, şeyhi de tanıyan bir kişi
ona hediye göndermişti. Tabağın bir köşesinde
dört yüz dinar vardı, bir köşesinde de kâğıda sarılı yarım dinar. Uşak gelerek
şeyhe tazimde bulundu, tek başına olan şeyhin önüne o tabağı bıraktı. Tabağın
üzerindeki örtü kaldırılınca şeyhin kerametini gördüler. Hepsinden de ahlar
vahlar yükseldi:
“Ey şeyhlerin de başı,
şahların da, bu da neyin nesi? Bu ne sır, bu ne sultanlık? Ey sır sahiplerinin
efendisi. Biz bilemedik, bizi affet, ulu orta çok söylendik. Körcesine
sopalarımızı sallayıp duruyoruz. Böyle yaparsak elbette kandilleri kırarız. Biz
sağırlar gibi, bir şey duymadan, kendi kendimize kıyas yapıyor, aklımızca cevap
vermeye çalışıp saçmalıyoruz. Biz Musa’dan ibret almadık. O da Hızır’a karşı
çıktığı için mahçup olmuştu. Hatta gözü o kadar yüceleri gördüğü, gözünün nuru
göklere bile nüfus ettiği halde. Ey zamanın Musa’sı değirmendeki farenin gözü,
ahmaklıktan senin gözünle bahse kalkıştı” dediler.
Şeyh buyurdu: “Bütün
sözlerinizi affedip helal ettim.” Dedi ki bundaki sır şuydu: “Allah’tan bunu istedim ve O da böylece doğru
yolu bana gösterdi. O dinar gerçi az bir paraydı. Ancak gelmesi çocuğun
ağlamasına bağlıydı. Helva satan çocuk ağlamadıkça rahmet denizi kabarıp
dalgalanmaz.
Hz. Mevlânâ kıssayı anlattıktan sonra hisse çıkarmamız
için şu birkaç beyitle devam ediyor:
Kardeşim, o çocuk senin gözündür. Bil ki isteğine ulaşmak, ağlayıp yakarmana bağlıdır. O hediyeye kavuşmak istiyorsan bedenindeki göz çocuğunu ağlat.
HOW BY DIVINE INSPIRATION SHAYKH AHMAD SON OF KHIZRÛYA, MAY GOD SANCTIFY HIS REVERED SPIRIT, BOUGHT HALWÂ (SWEETMEAT) FOR HIS CREDITORS.
There was a Shaykh who was continually in debt because of
the generosity which that illustrious one had (in his nature).
He used to make myriads of debts (by borrowing) from the
great, and spend (all the money) upon the poor (dervishes) of the world.
He had also built a monastery (for Sufîs) by (runninng into)
debt; he had devoted life and wealth and monastery (to God).
God was paying his depts from every quarter: God made flour
out of sand for the Friend’s (Abraham’s) sake.
The debtor Shaykh acted in this fashion for years, taking
and giving like a steward.
He was sowing seeds till the day of death, that on the day
death he might be a most glorious prince.
When the Shaykh’s life reached its end and he saw in
his(bodily) existence the signs of death,
The creditors were seated together around him, (while) the
Shaykh was gently melting on himself, like a candle.
The cresitors had become despairing and sour-faced: the pain
in (their) hearts was accompained by pain in(their) lungs*.
“Look at these evil-thinking men,” said the Shaykh. “Hath
not God four hundred gold dinars?”
A boy outside shouted “halwa!”
and bragged of (the excellence of) the halwa
in hope of (getting) some dangs*1.
The Shaykh with (a nod of) his head directed the famulus to
go and buy the whole of the halwa,
(Saying to himself), “so that the creditors, when they eat
the halwa, for a (short) while may not look bitterly on me.”
The famulus at once went out throught the doorway to buy
with gold the halwa entire.
He said to the boy, “How much is the halwa in the lump?” The
bay said, “Half a dinar and some small change.”
“Nay,” he replied; “don’t ask too much from Sûfîs: I will
give you half a dinar. Say no more.”
The boy put the tray before the Shaykh. Behold (now) the
mysterious secret thoughts of the Shaykh!”
He made a sing to the creditors (as though to say), “Look,
this gift (of sweetmeat) is a present (to you): eat this gladly, it is lawful
(food).”
When the tray was emptied, the boy took it and said, “Give
me the gold, O Sage.”
The Shaykh said,
“From were shall Iget the money? I am in dept and going towards non-existence.”
The boy in (his) grief dashed the tray upon the ground; he
raised (his voice in) lamentation and weeping and moaning.
The boy was weeping with loud sobs because of the swindle,
(and craying), “Would that both my legs had been broken (ere I came hither)!
Would that I had loitered round the bath-stove and had not
passed by the door of this monastery!
Lickspittle gluttonous*2 Sûfîs, dogs at heart and washing
their faces like cats”
He came to the Shaykh and said, “O cruel Shaykh, know for
sure that my master will kill me (with blows).
If I go (back) to him empty-handed, he will kill me: wilt
thou give (him) leave (to do that)?”
And those creditors too turned to the Shaykh with disbelief
and denial, saying, “What game was this?
Thou hast devoured our property and art carrying off thy
iniquities (to the next world): for what reason was this other injustice (put)
on the top (of all the rest)?”
Till afternoon prayers the boy wept; the Shaykh closed his
eyes and did not look at him.
The Shaykh, unconcerned with abuse and opposition, had
withdrawn his moon-like face under the ceverlet,
Pleased with eternity, pleased with death, joyous,
unconcerned with revilement and the talk of high or low.
The division of (the money due to)the boy (amongst the
creditors) would have been (only) a few dangs (for each to pay); (but) the
Shaykh’s (spiritual) influance stopped that generosity,
So that no one should give the boy anything: the power of
the Pirs is even greater than this.
(When) it was (time for) afternoon prayers, a servant came
with a tray in his hand from one like Hâtim,
A man of property and condition: he sent it as a present to
the Pîr (Shaykh), for he knew about him.
(There were) four hundred dinars, and in a corner of the
tray another half-dinar in a piece of paper.
The servant advanced and did honour to the Shaykh , and laid
the tray before the peerless Shaykh.
When he (the Shaykh) uncovered the face of the tray, the
people beheld the miracle (manifested) from him.
Immediately cries of sorrow and lamentation arose from
all—“O head of the Shaykhs and (spiritual) kings, what was (the meaning of)
this?
What secret is this? Once more, what sovereignty is this, O
lord of the lords of mystery?
We knew not. Pardon us. Very deranged were the words that
went out from us.
We who blindly brandish staffs cannot help breaking lamps.
We, like deaf men, without having heard a single thing
spoken (to us), are answering idly from our own surmise.
We have not taken warning from Moses, who was made
shamefaced*3 by disbelief in a Khizr,
Notwithstanding (that he had) an eye that spend aloft, and
the light of his eye was piercing heaven.
O Moses (of this age), through foolishness the eye of a
mill-mouse has fanatically set itself against thine eye.”
The Shaykh said, “I forgive all that talk and palaver: it is
lawful to you*4.
The secret of this (matter) was that I besought God:
consequently He showed me the right way,
And said, Though that dinar is little, yet (the payment of)
it is dependent on the boy’s outcry.
Until the halwa-selling boy weeps, the sea (My) mercy is not
aroused’.”
O brother, the child (boy) is the child (pupil) of your eye: know surely
that (the gining of) your desire is depentent on (tears of) distress.
If you wish that that robe of honour (which you desire) should come (to
you), then make the child (pupil) of your eye weep over your body.
* I.e. their anguish of mind caused them to breathe hard and
pain fully.
*1 The dang is the sixth part of a dirhem.
*2 Literally, “seeking (dainty) morsels.”
*3 Literally, “yellow-faced.”
