İSTANBUL MEVLEVÎLERİ - The Mevlevîs of İstanbul

Gravür

Mevlevî Dervişi

London, 1906

Heliogravür

Ressam: Warwick Goble

Ayşe Yetişkin Kubilay Arşivi

Engraving

A Mevlevî Dervish

London, 1906

Heliogravür

Painter: Warwick Goble

Ayşe Yetişkin Kubilay Archive

Renkli Taşbaskı

Mezarlıkta ney üfleyen Mevlevî dervişi

Paris, 1855-1860

Renkli taşbaskı

Ressam: Jean (Giovanni) Brindesi (ö. 1880)

Ayşe Yetişkin Kubilay Arşivi

Color Lithograph

A Mevlevî Dervish playing ney at a cemetery

Paris, 1855-1860

Color lithograph

Painter: Jean (Giovanni) Brindesi (d. 1880)

Ayşe Yetişkin Kubilay Archive

Fotoğraf

Mevlevî Dervişleri

İstanbul

19. yüzyıl sonu - 20. yüzyıl başı

Ekrem Işın Arşivi

Photograph

Mevlevî Dervishes

İstanbul

Late 19th - Early 20th century

Ekrem Işın Archive

Ahşap bir mekanda poz vermiş bir grup Mevlevî dervişi görülüyor. Ayakta duranlardan biri ney üflemekte, üçü semâ edercesine kollarını açmış durmaktadır. Oturanlardan biri kanunî, üçü âyinhândır.

The photograph reveals a group of Mevlevî dervishes posing inside a wooden structure. Of the ones standing, one is playing the ney the other three have outstretched their arms as if they are whirling. One of the seated dervishes is a kanun player, whereas the other three are âyinhân (singers).

Gravür

Galata Mevlevîhânesi'nde Semâ

Paris, 1714 - 1715

Bakıroyma baskı

Ressam: Jean-Baptiste van Mour (1671-1737)

İstanbul Araştırmaları Enstitüsü Arşivi

Engraving

Semâ at the Mevlevîhâne of Galata

Paris, 1714 - 1715

Copper engraving

Painter: Jean- Baptiste van Mour (1671-1737)

İstanbul Research Institute Archive

Gravür

Galata Mevlevîhânesi'nde Semâ

Paris, 1787-1820

Bakıroyma baskı

Ressam: C.N. Cochin, gravürcü: Lingèe 

İstanbul Araştırmaları Enstitüsü Arşivi

Engraving

Semâ at the Mevlevîhâne of Galata

Paris, 1787-1820

Copper engraving

Painter: C. N. Cochin, engraver: Lingèe
İstanbul Research Institute Archive

Gravür

Galata Mevlevîhânesi'nde semâ

Rusya

19. yüzyılın ilk çeyreği

Aquatint baskı

Ressam: E. Korneef (1774-1825)

Gravürcü: E. Scotnikoff (1782-1842)

Semavi Eyice Arşivi

Engraving

Semâ at the Mevlevîhâne of Galata

Russia

First quarter of the 19th century

Aquatint print

Painter: E. Korneef (1774-1825)

Engraver: E. Scotnikoff (1782-1842)

Semavi Eyice Archive

Gravür

Semâ

London, 1853

Ahşapoyma baskı

M. Baha Tanman Arşivi

Engraving

Semâ

London, 1853

Wood engraving

M. Baha Tanman Archive

Semâ ayinini gösteren gravürde semâzenlerin kıyafetlerine ve duruşuna ilişkin hatalar göze çarpmaktadır. Tennûreler aşırı kısa, sikkelerin üst kısmı da aşırı dardır. Semâzenlerin, daha yüksekte ve yukarıya doğru açık olması gereken sağ elleri aşağıya açık olarak resmedilmiştir.

In the engraving. which depicts a semâ ritual, several mistakes stand out with respect to the costumes of the whirling dervishes and their positions, The tennures (weighted skirt) are too short and the upper portions of the sikkes (conical caps) are too narrow. The right hands of the whirling dervishes, which are supposed to be higher and more open towards the sky are depicted as facing down.

Renkli Taşbaskı

Galata Mevlevîhânesi'nde semâ

Paris, 1857

Renkli taşbaskı

Ressam: Amedeo Preziosi (1816-1882)

İstanbul Araştırmaları Enstitüsü Arşivi

Color Lithograph

Semâ at the Mevlevîhâne of Galata

Paris, 1857

Color lithograph

Painter: Amedeo Preziosi (1816-1882)

İstanbul Research Institute Archive

Gravür

Mevlevî Dervişi/Semâzen

London, 1 Ocak 1802

Noktalama baskı tekniği (stipple engraving), döneminden özgün elle boyama

Ressam: Octavian Dalvimart, gravürcü: Dadley

İstanbul Araştırmaları Estitüsü Arşivi

Engraving

Mevlevî Dervish/Semâzen

London, January 1,1802

Stipple engraving, original hand-paint

Painter: Octavian Dalvimart, Engraver: Dadley

İstanbul Research Institute Archive

Semâ eden Mevlevî dervişi saman renginde tennuresi, tokası taşlı kahverengi kemeri, beyaz fanilası, yeşil destegülü ve deve tüyü rengi sikkesiyle tasvir edilmiştir. Koyu renk sakallı ve bıyıklı, pembe yanaklı derviş neşeli bir yüz ifadesine sahip.

The whirling Mevlevî dervish is depicted as wearing a straw-colored tennure (weighted skirt), a brown belt with a beaded buckle, a white undershirt, a green destegül (long-sleeved cloak), and a camel sikke (conical cap). With his dark  beard and mustache and rosy cheeks, the semâzen has an elated demeanor.

Taşbaskı

Semâ

Paris, 1850 civarı

Sepya renk üzerine taşbaskı

Ressam: De Sinety, gavürcü: Bayot

Galeri Alfa Arşivi

Lithograph

Semâ

Paris, Circa 1850

Lithograph on sepia

Painter: De Sinety, Engraver: Bayot

Galeri Alfa Archive

Fotoğraf

Galata Mevlevîhânesi postnişîni Şeyh Ahmed Cemâledin Efendi (ö. 1946)

İstanbul

27 Nisan 1329/10 Mayıs 1913

Fotoğrafçı: Resne Foto

M. B. Tanman Arşivi

Photograph

Şeyh Ahmed Celâleddin Efendi, postnişîn of the Mevlevîhâne of Galata ((d. 1946)

İstanbul

27 April 1329/10 May 1913

Photographer: Resne Foto

M. B. Tanman Arşivi

Galata Mevlevîhânesi'nin son postnişîni ve devrinin ileri gelen mutasavvıflarından olan Şeyh Ahmed Celâleddin Efendi'nin stüdyoda çekilmiş olan bu fotoğrafı Yenikapı Mevlevîhânesi mensuplarından Keçecizade Salih Fuad Bey'e hediye edilmiştir. Fotoğrafın altında kendi el yazısıyla şu beyitler yer alır:

"Sûret-i Rahmândır âdem levh-i timsâlinde var

Çok hakâyık çünki Hakk'ın mazhar-ı esmâsıdır

Bâtının ünvânıdır zâhir demişler fi'l-misl

Coşunca bak kim sûret-i âyine-i ma'nâsıdır". 

27 Nisan sene 329 hadîm-i Mevlevîhâne-i Galata el-fakîr Ahmed Celâleddin el-Mevlevî

This photograph of Şeyh Ahmed Celâleddin Efendi, the last postnişîn of the Mevlevîhâne of Galata and one of the leading mystic of this period, is taken at a studio. The photograph is bequeathed to Keçecizade Salih Fuad Bey, a member of the Mevlevîhâne of Yenikapı , as a gift. Underneat the photograph, the following lines are written in his own handwriting:

"Sûret-i Rahmândır âdem levh-i timsâlinde var

Çok hakâyık çünki Hakk'ın mazhar-ı esmâsıdır

Bâtının ünvânıdır zâhir demişler fi'l-misl

Coşunca bak kim sûret-i âyine-i ma'nâsıdır". 

27 Nisan sene 329 hadîm-i Mevlevîhâne-i Galata el-fakîr Ahmed Celâleddin el-Mevlevî

Renklendirilmiş Fotoğraf

Yenikapı Mevlevîhânesi postnişîni Mehmed Celâleddin Dede (1849-1908)

İstanbul, 20.yüzyıl başları

Baki Baykara Arşivi

Colored Photograph

Mehmed Celâleddin Dede (1849-1908), postnişîn of the Yenikapı Mevlevîhânesi of Galata

İstanbul, Early 20th century

Baki Baykara Archive

Yenikapı Mevlevîhânesi postnişîni Osman Selâhaddin Dede'nin  oğlu olan Mehmed Celâleddin Dede, 1886'da babasının vefatı üzerine meşihat görevini üstlenmiştir. 1884-1886 yılları arasında Meclis-i Meşâyih başkanlığı yapan Celâleddin Dede, aynı zamanda usta bir tanbur icracısıdır.

Osman Selâhaddin Dede was the postnişîn of Yenikapı Mevlevî lodge. Upon his death in 1886, his son Mehmed Celâleddin Dede assumed the meşihat (sheikh) position and also served as the president of Meclis-i Meşâyih (Council of Sheikhs) between 1884 and 1886. Mehmed Celâleddin Dede  was an accomplished tanbur player.

Fotoğraf

Yenikapı Mevlevîhânesi postnişîni Mehmed Adbülbâki Dede (Baykara) (...)

İstanbul, 20. yüzyıl başları

Baki Baykara Arşivi

Photograph

Mehmed Abdülbâki Dede (Baykara), postnişîn of the Mevlevîhâne of Yenikapı

İstanbul, Early 20th century

Baki Baykara Archive

Yenikapı Mevlevîhânesi'nin son postnişîni Abdülbâki Dede (1883-1935), Mehmed Celâleddin Dede'nin oğludur. Muallim Mûsa Dede'den Kur'an, İsmail Saib Efendi'den kelâm ve akaid okumuş, Davud Paşa Rüşdiyesi'ni bitirmiştir. 30 Mayıs 1908'de babası Mehmed Celâleddin Dede'nin vefatı üzerine Abdülvâhid Çelebi tarafından Yenikapı Mevlevîhânesi meşihatine atanmış ve bu görevi tekkelerin kapatıldığı 1925 yılına kadar sürdürmüştür.

Abdülbâki Dede (1883-1935), the last postnişîn of the Mevlevîhâne of Yenikapı, was Mehmed Celâleddin Dede's son. He studied the Qur'an, kelâm (scripture) and akaid (fundamentals of faith) under Muallim Mûsâ Dede and graduated from Davud Paşa Rüşdiyesi. Upon his father Mehmed Celâledddin Dede's passing on May 30, 1908, he was appointed to the meşihat of the Mevlevîhâne of Yenikapı by Abdülvâhid Çelebi and held this position until 1925,  the year in which lodges were abolished.

Fotoğraf

Üsküdar Mevlevîhânesi'nin son postnişîni Ahmed Remzi Dede (Akyürek) (1872-1944)

İstanbul, 20. yüzyıl başları

Baki Baykara Arşivi

Photograph

Ahmed Remzi Dede (Akyürek) (1872-1944), the last postnişîn of the Mevlevîhâne of Üsküdar

İstanbul, Early 20th century

Baki Baykara Arşivi

Kayseri Mevlevîhânesi postnişîni Süleyman Atâullah Dede'nin oğludur. 1872'de Kayseri'de doğdu. 1892'de İstanbul'a gelerek Yenikapı Mevlevîhânesi Şeyhi Mehmed Celâleddin Dede'ye intisap etti. II. Meşrutiyetin ilanından sonra Kütahya Ergûniye Mevlevîhânesi'nde şeyh vekilliği yaptı ve 1909'da Kastamonu Mevlevîhânesi postnişînliğine atandı. 1913'de Halep Mevlevîhânei meşihatine getirildi. Halep'İn işgali üzerine 1919'da İstanbul'a dönerek Üsküdar Mevlevîhânesi postnişînliğini üstlendi. Mevlevî şâirlerin son temsilcilerindendir.

Ahmed Remzi Dede was the son of Süleyman Atâullah Dede, the postnişîn of the Mevlevîhâne of Kayseri. He was born in Kayseri in 1872. Upon his arrival in İstanbul in 1892, he joined Mehmed Celâleddin Dede of the Mevlevîhâne of Yenikapı. After the proclamation of the Second Meşrutiyet, he served as a deputy sheikh at the Mevlevîhâne of Kütahya Ergûniye. Ahmed Remzi Dede was first appointed as the postnişîn of the Mevlevîhâne of Kastamonu in 1909 and later moved to the meşihat of the Mevlevîhâne of Aleppo in 1913. Following the invasion of Aleppo, he raturned to İstanbul in 1919 and assumed the postnişîn position at the Mevlevîhâne of Üsküdar. Ahmed Remzi Dede was one of the last representatives of Mevlevî poets.

Fotoğraf

Galata Mevlevîhânesi postnişîni Mehmed Kudretullah Dede (1788-1871). Başında yazlık destarlı sikke ve hırkası ile.

İstanbul, 19. yüzyıl

Foto: Abdullah Freres

Baki Baykara Arşivi

Photograp

Mehmed Kudretullah Dede (1788-18719, postnişîn of the Mevlevîhâne of Galata. Seen here with a summer sikke (dervish cap) wrapped with destar (sash) on his head and dressed in a hırka (dervish cloak).

İstanbul, 19th century

Photograph: Abdullah Freres

Baki Baykara Archive

Yenikapı Mevlevîhânesi Aşçıbaşısı Sahîh Ahmed Dede'nin oğludur. 1817'de Galata Mevlevîhânesi meşihatine Devlet Kethüdası Hâlet Efendi'nin desteğiyle atanmıştır. 8 Temmuz 1826'da Yeniçeri Ocağı ile birlikte Bektaşîliğin de yasaklanmasına ilişkin Topkapı Sarayı'nda düzenlenen toplantıya katılmış, tarikat hakkındaki görüşlerini dile getirmiştir. Meşihat döneminde Galata Mevlevîhânesi, önemli bir restorasyona sahne olur. 1819'daki bu restorasyonda dergâhın girişine Hâlet Efendi tarafından iki katlı sebil, muvakkithane ve kütüphane binası inşa ettirilmiştir.

Mehmed Kudretullah Dede was the son of the Mevlevîhâne of Yenikapı's Aşçıbaşı (head cook) Sahîh Ahmed Dede. In 1817, he was appointed to the meşihat of the Mevlevîhâne of Galata through the support of Devlet Kethüdası Hâlet Efendi (Chief of the Doorkeepers Guarding the State). Alongside the Yeniçeri Ocağı (Corps of the Janissary Forces), he participated in the meetings held at Topkapı Palace on 8 July 1826, regarding the abolish-ment of the Bektaşî Order, and presented his views on the institution. During his post at the meşihat, the Mevlevîhâne of Galata underwent a profound resteration process. In the course of this restoration, which took place in 1819, a two-story building consisting of a sebil (free water fountain), a muvakkithane (horologe room) and a library, was annexed to the entrance of the Lodge by Hâlet Efendi.

Fotoğraf

Yenikapı Mevlevîhânesi postnişîni Mehmed Celâleddin Dede (1849-1908)

İstanbul, 19. yüzyıl sonu

Foto: R. Caracachian

Baki Baykara Arşivi

Photograph

Mehmed Celâleddin Dede (1849-1908), posnişîn of the Mevlevîhâne of Yenikapı

İstanbul, Late 19th century

Photograph: R. Caracachian

Baki Baykara Archive

Fotoğraf

Yenikapı şeyhi Mehmed Celâleddin Dede Başında dal sikke ve yakası kürklü hırkası ile.

İstanbul, 19. yüzyıl sonu

Foto: P. Sebah

Baki Baykara Arşivi

Photograph

Yenikapı sheikh Mehmed Celâleddin Dede. He is seen here with a dal sikke (plain dervish cap) and a hırka (dervish cloak) with fur trimming on the collar.

İstanbul, Late 19th century

Photograph: P. Sebah

Baki Baykara Archive

Fotoğraf

Yenikapı Mevlevîhânesi postnişîni Osman Selâhaddin Dede'nin (1820-1887) çocukları. Oturan, büyük oğlu Mehmed Celâleddin Dede, önde ayakta duran küçük oğlu Mehmed Kemaleddin Dede, arkada semâ dedeleri Hüsameddin Dede.

İstanbul, 1865 civarı

Foto: Papazyan Freres

Baki Baykara Arşivi

Photograph

The children of Osman Selâhaddin Dede (1820-1887), the postnişîn of the Mevlevîhâne of Yenikapı. His eldest son Mehmed Celâleddin Dede is seated, and his younger son Mehmed Kemaleddin Dede is standing next to him. Behind the children is their semâ dedesi Hüsameddin Dede.

İstanbul, Circa 1865

Photograph: Papazyan Freres

Baki Baykara Archive

Fotoğraf

Yenikapı Mevlevîhânesi postnişîni Abdülbâki Dede'nin (Baykara) çocukluğu

İstanbul, 19. yüzyıl sonu

Foto: Nicolay Hnoriomenos

Baki Baykara Arşivi

Photograph

Abdülbâki Dede (Baykara), postnişîn of the Mevlevihâne of Yenikapı as a child.

İstanbul, Late 19th century

Photograp: Nicolay Hnoriomenos

Baki Baykara Archive

Fotoğraf

Yenikapı Mevelvîhânesi postnişîni Abdülbâki Dede'nin (Baykara) ortanca oğlu Mehmed Celâleddin Baykara (solda), yanında küçük oğlu Resuhî Baykara. Başlarında dal sikke ve derviş hırkalarıyla.

İstanbul, 20. yüzyıl başları

Baki Baykara Arşivi

Photograph

Mevlevîhâne of Yenikapı postnişîn Abdülbâki Dede's (Baykara) middle son, Mehmed Celâleddin Baykara (left) with his younger brother, Resuhî Baykara. Both children are dressed in dal sikke (plain dervish cap) and hırka (dervish cloak)

İstanbul, Early 20th century

Baki Baykara Archive

Fotoğraf

Yenikapı Mevlevîhânesi postnişîni Abdülbâki Dede'nin (Baykara) çocukları Mehmed Celâleddin Baykara ve Resuhî Baykara niyaz vaziyetinde.

İstanbul

24 Zilhicce 1334/23 Ekim 1916

Baki Baykara Archive

Photograph

Mehmed Celâleddin Baykara and Resuhi Baykara, sons of Abdülbâki Dede (Baykara), the postnişîn of the Mevlevîhâne of Yenikapı, in niyaz position (salutation of a dervish in a superior rank).

İstanbul

24 Zilhicce 1334/23 October 1916

Baki Baykara Archive

Fotoğraf

Neyzen Osman Dede

İstanbul, 19. yüzyıl sonu

Foto: Parnesse

Baki Baykara Arşivi

Photograph

Neyzen Osman Dede

İstanbul, 19th century

Photograph: Parnesse

Baki Baykara Archive

Fotoğraf

Yenikapı Mevlevîhânesi'nden üç cân. Derviş Tâhir, Derviş Ali Derviş Sâmi. Siyah hizmet tennureleriyle. 

İstanbul, 1338/1920

Baki Baykara Arşivi

Photograph

Three brothers (cân) from the Mevlevîhâne of Yenikapı, Derviş Tâhir, Derviş Ali, Derviş Sâmi, dressed in their black hizmet tennuresi (a service shift worn while working in the kitchen).

İstanbul, 1338/1920

Baki Baykara Archive

Fotoğraf

Yenikapı Mevlevîhânesi müntesiplerinden Keçecizâde Fuad Bey, dergâhın hünkâr kapısı önünde. Başında dal sikke ve hırka ile.

İstanbul

10 Temmuz 1328/23 Eylül 1912

Foto: Resne Fotğrafhanesi

Baki Baykara Arşivi

Fotoğrafın sağ üst köşesinde,

"Zât-ı Mevlânâ-yı Rabb-i zü'l-celâl

Eylemiş Şems-i semâvât kemâl

Mesnevî, nây, semâ, gülbang, Hû

Her biri bir âlem -i feyz-i kemâl", dörtlüğü vardır.

Photograph

Keçecizâde Reşad Fuad Bey, one of the müntesip (adherents) of the Mevlevîhâne of Yenikapı, photographed in front of the imperial gate of the lodge. He is wearing a dal sikke (plain dervish cap) on his head and is dressed in a hırka (dervish cloak).

İstanbul

10 July 1328 /23 September 1912

Photograph: Resne Fotoğrafhanesi

Baki Baykara Archive

In the upper right-hand corner of the photograph, the verses,

"Zât-ı Mevlânâ-yı Rabb-i zü'l-celâl

Eylemiş Şems-i semâvât kemâl

Mesnevî, nây, semâ, gülbang, Hû

Her biri bir âlem -i feyz-i kemâl", are legible.