(MS) MESNEVÎ'DEN HİKÂYELER - Yahudi Padişahının Hikâyesi (3) Turkish & English

BÖLÜM 3

ANLAYIŞLI HRİSTİYANLARIN, VEZİRİN HİLESİNİ BİLMESİ

Hristiyanların içinden zevk sahibi olanlar vezirin sözlerinden acıyla karışık bir tat alıyorlardı. Karışık, ince sözler söylüyordu; şekerli gül suyu şerbetine zehir dökmüş gibiydi. Yani dış görünüşü “Hak yolunda çabuk ol” diyor; hemen ardından “gevşek ol” diyordu. Gümüş yeni,  dışı beyaz olsa da, el ve elbise onun yüzünden siyah olur. Ateşin kıvılcımları kırmızı yüzlü olsa da, sen onun arkasında bıraktığı siyahlığa bak. Yıldırım, görünüşte ışık gibi görünse de, onun özelliği gözü kamaştırmasıdır. (Göz kamaşınca görmez olur, kararır.) Her kim ki zevk sahibi değildir, vezirin sözleri onların boynuna boyunduruk olmuştur. Vezir, padişahtan ayrı kaldığı altı yıl boyunca İsâ’nın (a.s) tebaasına sığınak oldu. Bütün halk, dinlerini ve gönüllerini ona teslim etti. Halk onun emirleri ve hükümleri önünde ölüyordu.

PADİŞAHIN VEZİRE GİZLİCE HABER YOLLAMASI

Padişah ve vezirin arasında sürekli haberleşmeler oluyordu. Padişah vezire gizlice güven verici sözler söylüyordu. Diyordu ki, “Ey benim makbul vezirim, vakit geldi, benim gönlümü tez zamanda rahatlat, ferahlandır.” Vezir de ona cevap gönderdi ve dedi ki, “Ey padişahım! Şimdi İsâ (a.s) dininin içine fitneler salmadayım, böylece onlar zahiren ve bâtınen helak olacaklar.”

HRİSTİYANLARIN ON İKİ BÖLÜĞÜ HAKKINDA

İsâ (a.s) kavmi içinde, onlara hükmedip zapturapt altına alan on iki bey vardı. Hristiyanların her bir bölüğü bir beye tabiydi. Dünyaya tevessül ettikleri için bu beylere köle olmuşlardı. Bu on iki bey ve bunların kavimleri, o kötü sıfatlı vezire bağlanmışlardı. Hepsi de onun sözlerine inanmışlar, hepsi birden onun yoluna uymuşlardı. Her vakit ve saatte onun yanındaydılar, o, “öl” dese, her bir bey onun için ölürdü.

VEZİRİN İNCİL’İN HÜKÜMLERİNİ BOZMASININ AÇIKLANMASI

Vezir her bir bey adına İncil’in hükümlerinden bir tomar hazırladı. Her tomarın içerisinde farklı şeyler yazıyordu. Her birinin hükmü diğerinin hükmünün tersiydi. Baştan sona her biri birbirine muhalifti. Meselâ, tomarın birisinde riyazet yolunu tutmanın ve açlığın tövbenin direği olduğunu söylemiş ve Allah’a cc. dönüşün şartı kabul etmişti. Sonra bir diğerinde, Riyazetin faydası yoktur, bu yolda kurtuluş yeri cömertliktir, bundan başka da yol yoktur, demişti. Birisinde demiş ki: Açlığın ve cömertliğin (eğer kendinden bilirsen), mabuduna karşı şirk koşman olur. Zira sıkıntı ve rahatta Allah’a tevekkül etmekten gayrısı aldatmaca ve tuzaktır. Birisinde: Yapılması vacip olan hizmettir; yoksa tevekkül endişesi töhmettir, demişti. Birisinde: Dindeki emir ve yasaklar, yapmak için değil, bizim aczimizi açıklamak içindir, demişti. Böylece kendi aczimizi görelim ve Allah’ın kudretini bilelim. Birisinde: Kendi aczini görme, dikkat et, bu âcizlik küfr-ü nimettir, demişti. Kendinde olan kudrete bak, çünkü bu kudret O’ndandır. Senin kudretini, O’nun nimeti bil, zira kudret O’dur. Birisinde demiş ki: Bu ikisinden geç ki, nazarına her ne sığarsa o put olur. Birisinde de demiş: Bu mumu söndürme ki, zira bu nazar, meclisteki mum gibidir. Eğer nazar ve onun hayalinden geçersen, gece yarısı vuslat mumunu söndürmüş olursun. Birisinde: Korkma, (bu cihana olan nazarının ateşini) söndür; söndür de buna karşılık yüz binlercesini gör. Zira nazarının ateşini söndürmekle can mumunun ateşi artar, Leyla’n senin sabrınla Mecnun olur. Her kim ki zahitliği yüzünden dünyayı terk ederse, dünya onun önüne daha fazla gelir. Birisinde: Allah sana verdiği şeyleri yaratırken senin için güzel bir hale getirdi. Kolaylaştırdı, hoş bir hale getirdi, onu alırken kendini sıkıntıya sokma. Birisinde: Kendine göre olanı terk et, çünkü kendi tabiatının kabul ettiği şeyler reddolunmuştur, kötüdür, demişti. Çeşitli yollar kolaylaşmıştır, her bir taifeye bir millet, meşrebine hoş geldiği için can kesilmiştir. Eğer Allah’ın bu yolları kolaylaştırması, doğru yola eriştirseydi, her Yahudi ve Mecusi, Hak’tan uzak olmazlardı. Birisinde demiş ki: Allah’ın kolaylaştırması, kalbe hayat, cana gıda olan şeydir. İnsan tabiatının hoşuna giden şey her ne olursa olsun, geçip gittikten sonra ürün vermez olur. Onun ürünü, pişmanlıktan başka bir şey olmaz; onun kazancı, zarardan başka bir şey değildir. En sonunda o, kolaylaşmış olmaz; adı da sonunda zorlaştırılmış olur. Sen zor ve kolay arısındaki farkı bil de en sonunda ikisinin de yüzünü gör. Tomarın birisinde: Bu yolda bir üstat ara; soy sopla âkıbeti görme gücüne ulaşamazsın, demişti. Her millet kendi gücü miktarı âkibetini gördü, ancak ister istemez dalalete, yanlışa düştüler. Âkibeti görmek, el örgüsü gibi gözle görülür olmaz; yoksa dinlerde nasıl ayrılık olurdu? Birisinde: Üstat sensin, çünkü üstadı tanıyan da sensin, demişti. Adam ol, adamlara maskara olma; yürü de kendi başını tut, şaşkın oma, demişti. Birisinde: Bu farklılıkların hepsi hakikatte birdir. Her kim ki iki görürse şaşı bir adamcağızdır o, demişti. Birisinde: Yüz, nasıl bir olur? Eğer deli değilse bunu başka kim düşünür? demişti. Bu sözlerin her biri birbirinin zıddıdır. Zehirle şeker nasıl bir olur? Sen zehir ve şekerden geçmedikçe birliğin gül bahçesinden gelen güzel kokuları nasıl alabilirsin? İsa (a.s) dinine düşman olan o vezir, bu üslup ve yolda on iki tomar yazdı.  

BU AYRILIKLARIN GÖRÜNÜRDE OLDUĞU HAKİKATTE OLMADIĞININ AÇIKLANMASI

O vezirde Hazreti İsâ’nın (a.s.) tek renkliliğinin kokusu ve zevki yoktu. Hazreti İsâ’nın ( a.s) mizaç küpündeki boya ile huylanmamıştı. Yüz renkli elbise, o arı duruluk küpünde saba rüzgârı gibi sade ve tek renkli hale getirdi. Ancak bu tek renklilik insanı kendinden geçiren tek renklilik değildir, balıkla tertemiz su gibidir. Tabii ki karada da binlerce renk var, ancak balıklar da kurulukla savaş halinde. Peki, bu balık kimdir, derya ne demektir ki her şeyin sahibi olan azze ve celle ona benzesin. Zira nice yüz binlerce deniz ve balık, bu varlık âleminde, o ikram ve cömertlik sahibinin önünde secde ederler. 

BU HİLEDE VEZİRİN UĞRADIĞI ZARARIN AÇIKLAMASI

Padişah gibi vezir de bilgisiz ve gafildi. Sonu olmayan ve varlığı zorunlu olan Hazreti Hak ile çekişiyordu. Bir anda yüz âlemi yaratabilen, kadri yüce Hak Teâlâ ile… Senin gözlerini kendisiyle görecek bir hale getirince, gözlerin bu âlem gibi yüzlerce âlem yaratır. Eğer tüm âlem senin katında büyük ve sonsuz ise de, Hak teâlâ’nın katında bir zerre kadardır. Biliniz ki, bu âlem sizin canlarınızın hapishanesidir; hiç beklemeden, o tarafa (kendi sahranıza) doğru gidiniz. Bu görünen âlem sınırlı, o mana âlemi ise sonsuz ve sınırsızdır. Bu nakış ve suret, o mana âleminin önünde her zaman engeldir. Hak Teâlâ Firavun’un binlerce mızrağını, tek başına olan Musa’nın (a.s) bir asası ile kırdı. Calinus binlerce tıp ilmine sahipti ama Hazreti İsâ’nın (a.s), nefesinin karşısında aciz kaldı. Nice yüz binlerce şiir defteri vardı, ama bir ümminin sözü önünde hepsi de bir utanç olarak kaldı. Böyle galip ve kadir bir Allah’ın huzurunda, bir kimse niçin ölmesin? Eğer aşağılık değilse!. Kıyı bucak kazıp hazine arayan kimselerin birçoğu, o hayalperest vezirin maskarası oldu. Cenâb-ı Hudâ, o vezirin hatasını, hatta onun gibi yüz binlercesinin hatasını bir kıvılcımlar yok eder. O, hayalleri hikmetin ta kendisine çevirir; zehirli suyu da şerbetin aynısı yapar, şerbete çevirir.

PART 3 MATHNAWI

HOW THE SAGACIOUS AMONG THE CHRISTIANS PERCEIVED THE GUILE OF THE VIZIER

Whoever was possessed of (spiritual) discernment was feeling a sweet savour in his words and, joined therewith, bitterness.

He (the vizier) was saying fine things mixed (with foul): he had poured some poison into the sugared julep.

The outward sense of it was saying, “Be diligent in the Way,” but in effect it was saying to the soul, “Be slack.”

If the surface of silver is white and new, (yet) the hands and dress are blackened by it.

Although fire is red, faced (bright and glorious) with sparks, look at the black behaviour (displayed) in its action.

If the lightning appears luminous to the eye, (yet) from its distinctive property it is the robber of sight (it strikes men blind).

(As for) any (Christian) who was not wary and possessed of discernment, the words of him (the vizier) were (as) a collar on his neck.

During six years, in separation from the king, the vizier became a refuge for the followers of Jesus.

To him the people wholly surrendered their religion and their hearts: at his command and decree they were ready to die.

HOW THE KING SENT MESSAGES IN SECRET TO THE VIZIER

Messages (passed) between the king and him; the king had words of comfort from him*1 in secret.

The king wrote to him, saying, “O my fortunate one, the time is come: quickly set my mind at ease.

He replied: “Behold, O king, I am preparing to cast disorders into the religion of Jesus.

EXPLANATİON OF THE TWELVE TRİBES OF THE CHRISTIANS.

The people of Jesus had twelve amírs as rulers in authority over them.

Each party followed one amír and had become devoted to its own amír from desire (of worldly gain).

These twelve amírs and their followers became the slaves of that vizier of evil sign.

They all put trust in his words, they all took his procedure as a pattern.

Each amír would have given up his life in his presence at the time and hour (on the spot), if the (the vizier) had bidden him die.

HOW THE VIZIER CONFUSED THE ORDINANCES OF THE GOSPEL

He prepared a scroll in the name of (addressed to) each one, the (written) form of each scroll (of) a different tenor,

The ordinances of each (of) a diverse kind, this contradicting that from the end to the beginning.

In one he made the path of asceticism and  hunger to be the basis of repentance and the condition (necessary) for conversion.

In one he said: “Asceticism profits naught: in this Way there is no place (means) of deliverance but generosity.”

In one he said: “Your hunger and generosity are (imply) association on your part (of other objects) with (Him who is) the object of your worship.

Excepting trust (in God) and complete resignation in sorrow and joy, all is a deceit and snare.”

In one he said: “It is incumbent (on you) to serve (God)*; else the thought of putting trust (in Him) is (a cause of) suspicion.”

In one he said: “There are (Divine) commands and prohibitions, (but they) are not for practice (observance): they are (only) to show our weakness (inability to fulfil them),

So that we may behold our weakness therein and at that time recognise the power of God.”

In one he said: “Do not regard your weakness: that weakness is an act of ingratitude. Beware!

Regard your power, for this power is from Him: know that your power is the gift of Him who is Hu (the Absolute God).”

In one he said: “Leave both these (qualities) behind: whatsoever is contained in sight (regard for other than God) is an idol (something which involves dualism).”

In one he said: “Do not put out this candle (of sight), for this sight is as a candle (lighting the way) to (interior) concentration.

When you relinquish sight and phantasy (too soon), you will have put out the candle of union at midnight.”

In one he said: “Put it out*1 –have no fear—that you may see myriads of sights in exchange;

For by putting it out the candle of the spirit is increased: by your self-denial your Layla (beloved) becomes your Majnun (lover).

If any one abandons the world by his own (act of) renunciation, the world comes to him (with homage) more and more.”

In one he said. “That which God hath given you He made sweet to you in (at the time of) bringing it into existence.

He made it easy (blessed) to you, and do you take it gladly: do not throw yourself into anguish.”

In one he said: “Let go all that belongs to self, for it is wrong and bad to comply with your natüre.”

(Many) different roads have become easy (to follow); every one’s religion has become (to him) as (dear) as life.

If God’s making (religion) easy were the (right) road, every Jew and Zoroastrian would have knowledge of the heart.”

In one he said: “That (alone) is made easy (blessed) that (nothing but) spiritual food should: be the life of the heart.”

When the enjoyments of he (sensual) natüre are past, like brackish soil they raise no produce and crop.

The produce thereof is naught but penitence; the sale thereof yields only loss, nothing more.

That is not “easy” in the end; its (true) name ultimately is “hard”

Distinguish the hard from the easy: consider (what is) the goodliness of this and that in the end.

In one he said: “Seek a master (teacher): you will not find foresight as to the end among the qualities derived from ancestors.”

Every sort of religious sect foresaw the end (according to their own surmise): of necessity they fell captive to error.

To foresee the end is not (as simple as) a hand-loom; otherwise, how would there have been difference in religions?

In one he said: “You are the master, because you know the master.

Be a man and be not subject to men. Go, take your own head (choose your own way), and be not one whose head is turning (bewildered in search of a guide).”

In one he said: “All this (multiplicity) is one: whoever sees two is a squint-eyed manikin.”

In  one he said: “How should a hundred be one? He who thinks this is surely mad.”

The doctrines, every one, are contrary to each other: how should they be one? Are poison and sugar one?

Until you pass beyond (the difference of) poison and sugar, how will you catch a scent of unity and oneness?

Twelve boks of this style and fashion were drawn up in writing by that enemy to the religion of Jesus.

SHOWING HOW THIS DIFFERENCE LIES IN THE FORM OF THE DOCTRINE, NOT IN THE REAL NATURE OF THE WAY.

He had no scent (perception) of the unicolority of Jesus, nor had he a disposition from (imbued with) the tincture of the dyeing-vat of Jesus.

From that pure vat a garment of a hundred colours would become as simple and one-colored as light.

(This) is not the unicolority from which weariness ensues; nay, it is (a case) like (that of) fishes and clear water:

Although there are thousands of colours on dry land, (yet) fishes are at war with dryness.

Who is the fish and what is the sea in (my) simile, that the King Almighty and Glorious should resemble them?

In (the World of) existence myriads of seas and fishes prostrate themselves in adoration before that Munificence and Bounty.

SETTING FORTH HOW THE VIZIER INCURRED PERDITION (BY ENGAGING) IN THIS PLOT.

The vizier was ignorant and heedless, like the (Jewish) king: he was wrestling with the eternal and inevitable,

With a God so mighty that in a moment He causes a hundred worlds like ours to come into existence from non-existence:

A hundred worlds like ours He displays to the sight, when He makes your eye seeing by (the light of) Himself.

If the world appears to you vast and bottomless, know that to Omnipotence it is not (so much as) an atom.

This world, indeed, is the prison of your souls: oh, go in: yonder direction, for there lies your open country.

This world is finite, and truly that (other) is infinite: image and form are a barrier to that Reality.

The myriads of Pharaoh’s lances were shattered by (the hand of) Moses (armed) with a single staff.

Myriads were the therapeutic arts of Galen: before Jesus and his (life-giving) breath they were a laughingstock.

Myriads were the books of (pre-Islamic) poems: at the world of an illiterate (prophet) they were (put to) shame.

(Confronted) with such an all-conquering Lord, how should any one not die (to self), unless he be a vile wretch?

Oh, many the amassers of treasure, digging holes (in search of treasure), who became an ox’s beard (dupe) to that vain schemer (the vizier)!

God by a single spark (of His mercy) maketh naught his (the vizier’s) burden (of sin) and (the burden) of a hundred viziers and a hundred thousand.

* I.e. “to perform the outward acts of worship.”

*1 “extinguish the sight which regards ‘other,’see nothing but God

PART 4
END OF STORY